250 DE EIGENSCHAPPEN VAN HET WATER 



het, even als genoegzaam alle kouder wordende lichamen, meer en 

 meer in, tot de temperatuur op 4 graden is gedaald. Wij hebben dus 

 nu geen liter volumen meer ; vulden wij , door er water van 4 graden 

 bij te gieten, den liter aan, dan zon het gewicht van dat water ons 

 kilogram zijn. Deden wij dat niet , en koelden wij het water van 4 graden 

 nog meer af, tot 3 — 2 — 1 en O graden , dan zou het gedurende dat 

 proces niet meer zijn ingekrompen , maar uitgezet , alsof het zich ge- 

 reed ging maken tot ijs over te gaan. De uitzetting door afkoeling 

 duurt voort tot na het vast worden, als wanneer het ijs bij toene- 

 mende koude voortdurend weer in volumen afneemt. IJs is dus, zoo- 

 wel als water beneden 4 graden , soortelijk lichter dan water van 4 

 graden. Dit laatste wordt dan ook genoemd: water tot zijn grootsten 

 graad van dichtheid gebracht; hierop drijft dus zoowel gs, als water 

 dat beneden 4 graden is gedaald en dat , 't welk warmer is. Als men 

 heet water voorzichtig op koud giet, drijft het heete als olie boven op 

 het koude , en er moet zelfs vrij wat geroerd worden , om beiden met 

 elkander te vermengen. 



Tot bevestiging van het boven beweerde zij nog vermeld, dat een 

 liter water van 4 graden juist 1 kilogram of 1000 gram weegt, een 

 liter ijs ongeveer 917 gram, water van 1 graad 999 gram, van 25 

 graden 997 gram en 100 graden 959 gram. Het blijkt dus uit het 

 voorgaande en uit deze cijfers, dat het goed is, om bij verwarming 

 van water, dit van onderen te beginnen, daar het warme water , soor- 

 telijk lichter wordende , steeds stijgt en door koud wordt vervangen. 

 Verwarmde men het bovenaan, wat gemakkelijk zou kunnen geschie- 

 den, door een op het watervlak rustende bak , waarin men voortdurend 

 heeten stoom leidde, dan zou het koude water dagen lang noodig 

 hebben om te kooken, daar het warme vocht steeds bovena.an zou 

 blijven , en alleen door geleiding het onderste een gedeelte zou kunnen 

 afstaan. Het blijkt uit in die richting genomen proeven , dat het water 

 een zeer slechte overbrenger of geleider van de warmte is. 



Eenige regels vroeger vindt de lezer de uitdrukking : dat een kilogram 

 water gelukkig minder plaats inneemt dan een kilogram* ijs. Welke 

 beteekenis heeft dat woord "gelukkig?" 



't Is waar, wij nietige aardbewoners, kinderen als wij blijken bij 

 de pogingen tot het al dieper en dieper doordringen in de oorza- 

 ken der natuurverschijnselen, kunnen in de verste verte niet nagaan, 

 waarom het zoo en niet anders in die natuur toegaat, en sedert lang 



