292 OVEU DE AGGREGAATS-TOESTANDEN DER STOF. 



wanneer de tourist , op zijn zwerftochten door de bergachtige streken van 

 ons werelddeel , op zijn weg nu en dan reusachtige steenklompen verspreid 

 vindt , dan bemerkt hij , peinzende over de kracht , die dezo vormelooze 

 gevaarten daarheen voerde , dikwijls daarin de schoonste voorbeelden van 

 moleculaire structuur , onder de gedaante der gekrystallis eerde delfstoffen. 

 Zoodanig verschil in voorkomen en eigenschappen kan niet verklaard 

 worden door een lichaam als een ondeelbare massa te beschouwen , en 

 vandaar dat men, reeds in de eerste perioden van de natuurwetenschap, 

 er door werd gedrongen naar meer innerlijke oorzaken te zoeken, en 

 dat het denkbeeld al spoedig ingang vond , dat lichamen eigentlijk een 

 verzameling, een '■^aggregaat,'''' vormen van zeer kleine tezamenhan- 

 gende deelen, die moleculen genoemd worden, en waarvan de atomen 

 de kleinst denkbare bestanddeelen zijn. Vooral het begrip van atomen 

 is reeds verscheidene eeuwen vóór Christus ontstaan; leucippus (502 

 V. C.) en in 't bijzonder epicürus (345 v. C), van wien eigenlijk 

 het woord atoom afkomstig is, trachtten daaruit de eigenschappen af 

 te leiden, die de lichamen onderling doen verschillen. En al zijn er 

 eeuwen sedert het ontstaan dezer beschouwing verloopen , al heeft geen 

 menschelijk oog die atomen ooit gezien, ja, al is het hoogst onwaar- 

 schijnlijk , dat zij ooit binnen het bereik van het gezichtsorgaan te brengen 

 zullen zijn ^ , toch is die opvatting bij de tegenwoordige beschouwingen 

 over de samenstelling der lichamen in stand gebleven, en worden, op 

 het tegenwoordig standpunt der natuurkunde , de oorzaken der ver- 

 schillende verschijnselen gezocht in de atomen en de krachten die tus- 

 schen hen werkzaam zijn. Deze krachten, die de moleculaire krachten 



^ Over het gewicht van atomen ,• ten minste om er eenig denkbeeld van te geven, 

 vindt men in de Berichte der chemischen Gesellschaft 1876, p. 1151, een proef aan- 

 gegeven met fnchsine, die in wijngeest als roode kleurstof oplost. Een korreltje van een 

 middellijn van | mm, weegt 0,0007 gram en, in 1000 cub. centim. opgelost, geeft het nog 

 een duidelijk roode kleur. De oplossing bevat dus een zeventien-millioenste gram daarvan 

 per cub, centim. voor het oog zichtbaar, en uit de chemische zamenstelling van fuchsine 

 komt men tot het gewicht van een atoom waterstof, dat minstens zou bedragen 59 

 billioenste gram. 



WiLLTAM THOMSON, die vele beschouwingen omtrent de afmetingen der atomen gele- 

 verd heeft, geeft het volgende voorbeeld, om er zich eenigermate een voorstelling van 

 te kunnen vormen. Een glazen kogel, ter groolte van een erwt zij ondersteld den om- 

 vang te verkrijgen van onzen aardbol, zoodat tevens zijn atomen op evenredige wijze 

 aangroeien, dan zou die kogel gevuld zijn met kleine bollen grooter dan loodhagel, inaar 

 kleiner dan china'sappelen. 



