OVER DE AGGREGAATS-TOESTANDEN DEK, STOF. 293 



•genoemd worden , zijn van verschillenden aard ; de weerstand , dien een 

 vloeistof biedt aan zamendrukking, waardoor haar volume verminderd 

 zou worden, wijst op het bestaan van een weerstandbiedende kracht; 

 daarentegen geeft de plotselinge overgang van den gasvormigen tot 

 den vloeibaren toestand , wanneer het gas bij zekere temperatuur zijn 

 maximum van spankracht heeft bereikt, het bestaan van een aantrek- 

 kende kracht te kennen , die in werking treedt en den weerstand tegen het 

 verminderen van het volume overwint. Daarbij komt nog dat de mole- 

 culen van een lichaam , volgens de tegenwoordig aangenomen theorie 

 omtrent het wezen der warmte , in aanhoudende snelle beweging ver- 

 keeren, welke gewijzigd wordt door het lichaam meer of minder te 

 verwarmen. Met die wijziging gaat gepaard een verandering in de onder- 

 linge verhouding der moleculaire krachten, en wij zien daarvan de uitwerk- 

 selen in de verschillende toestanden , waarin hetzelfde lichaam zich aan 

 ons voordoet, en die het gasvormig, vloeibaar of vast doen zijn, hetgeen 

 m. a. w. de aggregaats-toestand der stof wordt genoemd. En zoo ik 

 daareven wees op het gi'oot verschil , dat tusschen de lichamen terstond 

 wordt waargenomen, even sterk, en misschien wel zoo merkwaardig 

 doet zich dit voor bij één zelfde lichaam , naar gelang het in een dezer 

 drie toestanden beschouwd wordt. Het ijs moge door zijn eigenschappen 

 in de schatting van velen lager staan dan de diamant, de natuuron- 

 derzoeker ziet daarin analoge voorbeelden van de kristallyne structuur ; 

 voor hem zijn zij even kunstig gebouwd, en wijken niet zoozeer van 

 elkander af, als het gs van het water als vloeistof , of als deze vloeistof 

 van het water als damp. Inderdaad, wanneer men niet dagelijks getuige was 

 van den overgang dezer stoffen in elkander, zou men geneigd kunnen zijn 

 hen voor lichamen te houden, die in geen verband tot elkaar staan. 



Ik wensch nu hier te wijzen op de omstandigheden , die met deze 

 verandering van toestand gepaard gaan , maar ik zal daartoe , liever dan 

 het water , het koolzuur als voorbeeld kiezen , vooral ook omdat de 

 verschijnselen hieraan verbonden minder algemeen bekend zijn en ster- 

 ker op den voorgrond treden. De opmerking mag hier niet achterwege 

 blijven , dat alle lichamen aan ons beurtelings in de drie genoemde toe- 

 standen zouden bekend zijn , indien wij niet beperkt waren in het voort- 

 brengen der hoogst mogelijke temperatuur, vereischt voor het gasvormig 

 worden , of de sterkste afkoeling , noodzakelijk voor het vloeibaar maken, 

 of om het lichaam tot den vasten toestand te brengen , — daargelaten nog, 

 dat er lichamen zgn , die uithoofde hunner zwakke chemische zamenstel- 



