294 OVER DE AGGREGAATS-TOESTANDEN DER STOF. 



ling, bij temperatuursverhooging ontleed worden , bijv. papier , hout , enz. 



In de natuur komt het koolzuur overvloedig verspreid voor. Sa- 

 mengesteld uit moleculen, waarin twee atomen zuurstof gebonden 

 zijn aan één atoom koolstof, treft men het aan als bestanddeel van 

 een menigte mineralen, bijv. marmer, kalkspaath, krijt, die er ge- 

 heel uit bestaan ; evenzeer de eierschalen van vogels en de schelpen 

 der weekdieren ; zij bevatten allen hoofdzakelijk koolzure kalk. Vrij , in 

 den gasvormigen toestand, treedt het koolzuur, op sommige plaatsen, uit 

 den aardbodem door spleten te voorschijn , zooals in de bekende honds- 

 grot bij Napels, waar het ter hoogte nagenoeg van een meter boven 

 den grond zich opzamelt, en in de doodenvallei op Midden-Java. Als 

 gas, zooals het zich bij de gewone temperatuur en druk voordoet, is 

 het een kleurloos en reukeloos lichaam , met prikkelenden smaak , blijk-^ 

 baar uit het spuitwater, dat er een zeer sterke oplossing van is. Het 

 is ongeveer anderhalf maal zwaarder dan lucht, zoodat het in open 

 glazen vaten , op dezelfde wijze als water , een korten tijd kan blijven 

 staan; dompelt men er dan een aangestoken kaars in, zoo wordt deze 

 onmiddelijk uitgedoofd, hetgeen een gemakkelijk herkenningsmiddel voor 

 dit gas oplevert. De grootere zwaarte dan lucht stelt zelfs in staat met 

 dit lichaam proeven te nemen, van denzelfden aard als met een vloeistof 

 kan geschieden ; zoo zal , door het glas om te keeren , het koolzuur er 

 uit vallen , en op een vlam nederkomende , evenals water , die uitdooven. 

 Stelt men een glas met koolzuur iets hooger naast een tweede glas met 

 lucht gevuld, en verbindt men beide vaten door een omgebogen buis, 

 als hevel werkende, dan is weldra het tweede glas gedeeltelijk met kool- 

 zuur gevuld, dat dus overgeheveld is, en waarvan het uitdooven eener 

 vlam daarin weder de aanwezigheid doet kennen. Ziedaar dus eenige der 

 opmerkelijke eigenschappen van het koolzuur in den gasvormigen staat. 



Tot op den aanvang dezer eeuw kende men het slechts als zoodanig, 

 ja vrij algemeen was het denkbeeld verspreid , dat een gas nooit in an- 

 deren toestand kan voorkomen. LaVOISier schijnt het eerst vermoed te 

 hebben dat dit wel mogelijk zou kunnen zijn. In zijn geschriften zegt 

 hij ergens , bg eenige beschouwingen aangaande den toestand der aarde , 

 dat als deze zich zoo dicht bij de zon bevond als Mercurius, het 

 water en alle andere lichamen geheel in dampen zouden zijn overge- 

 gaan , terwijl omgekeerd , als de aarde verplaatst zou zijn naar zeer koude 

 streken, het water onzer rivieren en andere vloeistoffen, die wy ken- 



