OVEE DE AGGREGAATS-TOESTANDEN DEfl STOF. 297 



nog langs een anderen weg, namelijk door sterke afkoeling, dit doel 

 bereikte en verscheidene gassen aldus , bij de gewone dampkringsdruk- 

 king reeds , vloeibaar maakte. 



Het koolzuur, in den vloeibaren staat, vertoont zich, gelijk reeds werd 

 opgemerkt, als een zeer fijne, heldere bewegelijke vloeistof, waarbij het 

 water in vergelijking stroopachtig schijnt , en veel langzamer zijn niveau 

 herneemt. 



Merkwaardig is de groote uitzettingscoefi&ciënt , die het lichaam nu 

 bezit, die vier malen zelfs die der lucht overtreft, welke men tot 

 dusver als de meest uitzetbare stof kende. Een zeer belangrijk ver- 

 schijnsel werd nog in 1867 door andkews hierbij opgemerkt, dat name- 

 lijk door het vloeibaar koolzuur te verwarmen bij een temperatuur 

 van ongeveer 31" C. het grensvlak tusschen de vloeistof en het gas 

 verdwijnt , en er dus , bij dien warmtegraad , continuïteit bestaat tusschen 

 den gasvormigen en vloeibaren toestand; hij noemde dien de kritische 

 temperatuur; ' de druk bedraagt dan 70 atmospheren ongeveer. Reeds 

 vroeger in 1822 was door cagniaud de latour iets dergelijks waarge- 

 nomen bij ether, alcohol en water; bij deze laatste vloeistof is de 

 kritische temperatuur zeer hoog, namelijk 412 ^ Andrews bracht het feit 

 tot zgn ware beteekenis, die van hoog gewicht is voor de moleculaire 

 physica. ^ Er volgt namel^'k uit , dat- hetgeen wij bij de gewone tempera- 

 tuur als vloeibaar koolzuur en als gasvormig koolzuur onderscheiden , 

 slechts twee termen zijn, ver van elkander verwijderd, van één zelfden 

 toestand , die in elkander kunnen overgaan door een reeks van tusschen- 

 toestanden , welke zóó geregeld elkaar kunnen opvolgen , dat men ner- 

 gens een gemis aan continuïteit opmerkt. Onder zekere omstandigheden 

 van temperatuur en drukking bevindt zich het koolzuur in een zekeren 

 ^Hnstabielen' toestand , in zooverre het namelijk plotseling en met ont- 

 wikkeling van warmte, zonder verdere verhooging van druk tot een 



' Op de voordracht zelve werd een glazen buis, waarin het vloeibaar koolzuur bereid 

 was, door middel der projectielamp, op een scherm vergroot, voor al de toehoorders 

 zichtbaar gemaakt. Werd nu de buis omgeven door een glazen cilinder met warm water 

 en ook het omgebogen gedeelte in een glaasje met warm water van 40° C. gedompeld, 

 dan zag men zeer duidelijk de vloeistof sterk uitzetten en het grensvlak vervolgens geheel 

 .verdwijnen ; door afkoeling met ether vertoonde zich daarna eerst een nevel op de plaats 

 van het grensvlak en dan weder het grensvlak zelf. 



2 Onze landgenoot Dr. v. d. waals, leverde in zijn Acad, Proefschrift "over de conti- 

 nuïteit van den gas- en vloeistoftoestand" hierover hoogst belangrijke mathematische be- 

 schouwingen. 



