302 OVER DE AGGREGAATS-TOESTANDEN DER STOF. 



zaam weder tot gas over. ' Het is dan ook steeds met een laag gas- 

 vormig koolzuur omgeven; maar in die bijzonder lage temperatuur be- 

 staat een nieuw gevaar voor den onvoorzichtigen proefnemer, dat hij 

 namelijk bij het aanraken , of juister bij het drukken der vaste massa, 

 zich pijnlijke wonden aan de hand kan toebrengen. Hoe zonderling het 

 ook klinken moge, deze hevige koude doet dezelfde uitwerking op de 

 huid en de gevoelszeuuwen als een gloeiend ijzer, en er ontstaat evenzeer 

 een blaasvormig gezwel ; een ijzerdraad gestoken in de massa brengt 

 hetzelfde sissend geluid teweeg als een gloeiend ijzer in water; men 

 heeft in beide gevallen aanmerkelijke temperatuur-verschillen. Mengt men 

 het vaste koolzuur met ether , die om te verdampen ook een groote hoe- 

 veelheid warmte vereischt , dan krijgt men een soort van brei , die een tem- 

 peratuur van — 90" bezit; en in 't luchtledig daalt deze nog tot — 120". ^ 

 Br zijn cijfers, die, uit gemis aan gelegenheid tot vergelijking, niet 

 den indruk teweeg brengen van hetgeen zij inderdaad voorstellen , en 

 men moet de verslagen der Noordpool-expeditiën lezen, om zich een 

 denkbeeld te kunnen vormen van hetgeen dergelijke lage temperaturen 

 beteekenen, die wij dus eenigermate in staat gesteld zijn met de hand 

 waar te nemen door het vaste koolzuur te betasten. Ik acht het daarom 

 niet onbelangrijk eenige bijzonderheden hier mede te deelen, die door 

 den aanvoerder der Oostenrijksche pool-expeditie , payer, zijn opgetee- 

 kend omtrent de koude der poolsireken , door hem in 1374 doorgestaan. 

 Op een sledevaart in de maand Maart van dat jaar gedaan, ter ont- 

 dekking van Frans Jozef 's land , had hij de strengste koude van de ge- 

 heele expeditie te verduren , en de wijngeestthermometer daalde tot — 40,5 

 Réaumur ( — 50,6" C). Eeeds met zonsopgang was payer naar buiten 

 gegaan, en levendig schildert hij de kleurenpracht, waarmede die op- 

 gang vergezeld gaat, vermeerderd door het daar veelvuldig voorkomende 

 verschijnsel der bijzonnen. Hij liet , op de knieën liggende , zich en zijn 

 medgezel den rum in de keel gieten om niet de lippen aan het metalen 

 vat te brengen, dat even gevaarlijk zou zijn alsof het gloeiend was. 



' De massa, die men telkens uit de doos verkrijgt, blijft minstens vijf a tien mi- 

 nuten in vasten toestand; op de voordracht konden twee schalen met de vaste stof aan 

 het geheele auditorium in handen worden gegeven ter bezichtiging. 



• Dit is de laagste temperatuur, die men tot dusver kan voortbrengen. Faraday 

 hervatte in 1845 zijn onderzoekingen omtrent het vloeibaar maken van gassen, en, met 

 behulp van dit mengsel, slaagde hij er in ook allen te condenseren, behalve de zes vroe- 

 ger genoemde gassen. 



