DE DIEPTEN DER ZEE EN HAEE BEWONEKS. 9 



leerd. Zij hebben ook de oorzaak dier lage temperatuur van de diepe 

 waterlagen doen kennen. Ten -deele ligt deze voor de hand. Het zee- 

 water neemt van 0° af bij eiken hoogeren warmtegraad in volume toe 

 en wordt derhalve daarbij lichter, in tegenstelling met zuiver water, 

 dat bij 4°,1 zijne grootste dichtheid bereikt. Zeewater zal derhalve inkrim- 

 pen en daarbij zwaarder worden tot op het oogenblik dat het bevriest. 

 Nu is het natuurlijk dat het zwaardere water onder, het lichtere daar- 

 entegen boven is , om dezelfde reden als waarom wijn , dien men voor- 

 zichtig op water giet , boven drijft. Doch na eenigen tijd zullen wijn 

 en water elkander doordrongen hebben , en er zal een gelijkmatig mengsel 

 zijn ontstaan. Waarom geschiedt niet hetzelfde in de zee met de lichtere 

 en de zwaardere waterlagen ? Omdat de evenwichtstoestand , die het ge- 

 volg van dit onderling doordringen is , onophoudelijk weder gestoord 

 wordt. De zee is geen oogenblik in rust. Dat hare oppervlakte door 

 golven bewogen wordt, weet elk. Dat er op vele plaatsen in den 

 oceaan stroomen bestaan , die het water in bepaalde richting voeren , 

 is ook algemeen bekend. Ik noem slechts den Golfstroom , die het water 

 van de kust van westelijk Afrika naar de Mexicaansche golf en van daar 

 noordwaarts , op eenigen afstand van de Noord- Amerikaansche kust , naar 

 het noord-oosten stuwt, waar het IJsland, Noorwegen en zelfs Spits- 

 bergen en Nova Zembla bereikt. Doch minder bekend is het, dat er, 

 behalve die aan of nabij de oppervlakte zich vertoonende stroomen , ook 

 diepere stroomen zijn , die wij kortheidshalve "onderzeesche stroomen" 

 willen noemen, en het is bepaaldelijk het bestaan van deze, welke door 

 de boven vermelde temperatuur-waarnemingen bewezen is. 



Het zoude ons te ver leiden dit door mededeeling der op een aantal 

 punten gedane waarnemingen zelve aan te toonen. In het algemeen 

 blijkt daaruit dat in het noordelijk halfrond de warmere en dus lichtere 

 waterlagen, die zich nabij de oppervlakte bevinden, in noordelijke of 

 noord-oostelijke richting strijken over de zwaardere koudere waterlagen , 

 die zich in tegenovergestelde richting bewegen. Trouwens , niet enkel de 

 thermometer maar ook de beweging der groote ijsbergen, die zich tot 

 zeer diep onder de oppervlakte uitstrekken , vergeleken met die der ijs- 

 schollen welke aan de oppervlakte drijven, toont het bestaan van twee 

 zulke tegengestelde stroomen aan. Terwijl de eerste zuidwaarts dreven, 

 voortgestuwd door den kouden , onderzeeschen stroom , zag men de laatste 

 noordwaarts gaan met den uit het zuiden komenden warmeren stroom '. 



' Heuglin in petermann's Qeogr. MHtheil. 1870 XII p. 42.'). 



