DE AARD , OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 71 



zinsbedrog eene algemeen bekende zaak. Gewoonlijk echter wordt dit 

 woord in een verkeerden zin gebruikt, en hetgeen wij zinsbedrog noe- 

 men is meestal geen bedrog of misleiding onzer zinnen, maar eene 

 dwaling van ons oordeel, naar aanleiding van de indrukken, die wij 

 door onze zinnen hebben verkregen. 



Als ik in een spiegel, die zoo is geplaatst dat ik hem niet als zoo- 

 danig erken, het beeld zie van een vriend, en ik op hem toe meen te 

 gaan om hem aan te spreken, maar nu bemerk dat ik mij bedrogen 

 heb, dan is dit geen gezichtsbedrog, maar mijne dwaling is een gevolg 

 van een verkeerd besluit, dat ik uit den gezichtsindruk heb getrokken. 

 De lichtstralen , die het beeld op het netvlies deden ontstaan , kwamen 

 werkelijk in de richting , waarin ik den persoon waande te zien , maar 

 zij kwamen van den spiegel, die ze terugkaatste. 



Wanneer ik eene tabakspijp met den steel dicht voor mijn oog plaats 

 en ik vestig het oog op den kop, dan zie ik den steel dubbel. Dit is 

 geen gezichtsbedrog, want ik zie werkelijk met het rechteroog den 

 steel links en met het linkeroog rechts van den kop. De waarneming 

 is dus goed , maar het besluit , dat er twee stelen zouden zijn, is valsch. 



Wanneer ik de beide voorste vingers der hand^ over elkander leg en 

 met de toppen der vingers eenig rond lichaam bv. een knikker of 

 balletje aanraak en er over strijk, dan meen ik dat er twee zijn. 't Is 

 echter geen gevoels- en dus geen zinsbedrog ; maar ik faal in mijn 

 oordeel, omdat ik besluit tot het voorhanden zijn van twee voorwer- 

 pen, die ik onderscheiden denk, dewijl ik aan twee tegenovergestelde 

 zijden mijner vingertoppen iets voel en dit gevoel in den gewonen toe- 

 stand der vingers alleen door twee verschillende lichamen kan worden 

 te weeg gebracht, 't Gevoel heeft echter werkelijk plaats en de gewaar- 

 wording is juist, maar de gevolgtrekking verkeerd. 



De kennis van onze aarde in betrekking tot het heelal hebben wij 

 te danken aan de waarnemingen van lichamen buiten de aarde en wel 

 vooral aan de bewegingen die wij daarbij opmerken. En wie weet niet 

 bij ondervinding hoe licht men in het beoordeelen van beweging en 

 hare oorzaken kan dwalen? Wij onderscheiden daarom ook de bewe- 

 ging in ware en schijnbare. Niet zelden gebeurt het dat wij voorwer- 

 pen , die in rust zijn , in beweging zien of meenen dat zij van plaats 

 veranderen , en omgekeerd dat wij voorwerpen die zich werkelijk bewe- 

 gen in rust wanen. 



Wanneer wij aan 't strand staan en in de verte een schip zien , dat 



