72 UE AAKD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



juist in eene rechte richting naar ons toe of van ons afzeilt, dan zien 

 wij het in den eersten opslag niet van plaats veranderen , en toch is 

 het in beweging. Eerst na eenigen tijd merken wij zulks aan het ver- 

 anderen in schijnbare grootte en besluiten, uit het grooter of kleiner 

 worden , of het ons nadert of zich van ons verwijdert. 



Als wy ons op een vaartuig bevinden, dat zich zacht en regelmatig 

 voort beweegt , is het als of de voorwerpen buiten ons in beweging zijn ; 

 wij zien het strand naderen of de oevers ons voorbij snellen en de 

 overtuiging die wij hebben van zelf in beweging te wezen behoedt ons voor 

 het verkeerd besluit, dat de lichamen, die wij zien van plaats veran- 

 deren , werkelijk in beweging zijn. 



Van de eerste tijden af dat er menschen op aarde leefden heeft men 

 de beweging der hemellichamen opgemerkt en de verschijnselen die er 

 door ontstaan. In de oudste oorkonden en bij de vroegste volken , 

 vindt men gewag gemaakt van de afwisseling van dag en nacht, van 

 de jaarseizoenen, den loop der maan en zelfs van de bewegingen der 

 sterren. Maar eerst later kwam men er toe om nauwkeurig na te gaan 

 wat er eigenlijk geschiedt en leerde door goede, op onderscheidene 

 tijden en plaatsen ingestelde waarnemingen, die verschijnselen met al 

 de bijzonderheden , die er bij plaats hebben , nauwkeurig kennen. En 

 het is nog niet zoo lang geleden, ja men kan zeggen eerst in den 

 laatsten tijd , dat men door die met zorg gedane waarnemingen en 

 nauwkeurige onderzoekingen met het wezen en nog later met den 

 grond dier verschijnselen is bekend geworden. 



Zoo was, misleid door den schijn, de vaste stand der aarde eene 

 volksmeening en zelfs een leerstuk geworden der kerk, en nog zijn er 

 enkelen, die het niet van zich kunnen verkrijgen om de wetenschap 

 recht te laten wedervaren en wier verstand wordt beneveld door een 

 onverzettelijk geloof of wel blind vooroordeel. 



Voor duizende jaren reeds blonken die sterren , die wij bij een hel- 

 deren avond aan den hemel zien schitteren, daar even als nu. Vele 

 eeuwen zagen de bewoners dezer aarde de eigenaardige beweging van 

 het stergewelf vóór iemand het waagde er eene verklaring van te geven ; 

 later, toen men met meer aandacht het sterrenheir beschouwde en de 

 bewegingen van sommige dier hemellichamen meer in bijzonderheden 

 leerde kennen , werd men overtuigd dat de opvatting van een der grootste 

 mannen van zijn tijd, van ptolemeus, die van 125 tot 140 jaren na 

 Christus te Alexandrie waarnemingen deed en daarop een stelsel bouwde, 



