DE AARD, OMVAKG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP, 73 



dat naar hem werd genoemd, en waarin de aarde als stilstaande werd 

 aangenomen, niet overeenkomstig de waarheid konde zijn. 



Gedurende 1 5 eeuwen had dit stelsel bestaan , toen in de eerste helft 

 der 16e eeuw door copernicus een beter stelsel werd ontworpen, 

 waardoor de eigenaardige bewegingen der planeten , naar wier verkla- 

 ring men vroeger langs verschillende wegen te vergeefs gezocht had, 

 op eene zeer eenvoudige en natuurlijke wijze uit de eigene beweging, 

 die de aarde met de planeten gemeen heeft, werd afgeleid. 



En waarlijk het was eene schitterende overwinning, door de weten- 

 schap behaald, en zij was verkregen door ijverige nasporingen, door 

 veelvuldige en met zorg gedane waarnemingen , maar bovenal door het 

 goed opvatten en juist beoordeelen der verschijnselen. 



Intusschen bleef het hier niet bij. Had copernicus geleerd dat de 

 aarde om de zon draait en met de andere planeten een eigen stelsel 

 vormt waarvan de zon het midden inneemt, nog waren er vele vragen 

 te doen, nog moest er veel gevonden worden. Men was nu echter op 

 den rechten weg. Men bleef niet aan den schijn hangen, maar leerde 

 door voortgezette waarnemingen en onderzoek meer en meer de bijzon- 

 derheden kennen, die er bij deze bewegingen plaats vinden, endegroote 

 Wurtembergsche sterrekundige kepler sprak het uit , in de laatste helft 

 der 16e eeuw, hoe die bewegingen waren, in zijne beroemde wetten, 

 die hij uit de ervaring , maar eene zorgvuldige en onbevangene erva- 

 ring en juiste beoordeeling en overweging, had afgeleid. 



En nog ging men verder , en van 't gebied des hemels en de nasporing 

 en bespiegeling van de bewegingen der wereldbollen daalde men neder 

 op de aarde , en het eenvoudig verschijnsel van 't vallen der lichamen 

 en de bewegingen , die daarbij plaats vinden , leerden het verband kennen , 

 dat tusschen beide soorten van verschijnselen bestaat en gaven aanleiding 

 tot de oorzaken door te dringen. Het was de groote newton , die eveneens 

 op grond van ervaringen en besluiten , de algemeene aantrekkingskracht 

 ontdekte en in deze kracht eene wereldkracht leerde kennen , waardoor 

 de orde in het gebied der schepping bestaat en ongestoord bewaard 

 blijft en de bewegingen der hemellichamen worden geregeld. 



Het vallen van een appel bracht hem , naar men verhaalt , op de 

 gedachte om dit verschijnsel nauwkeurig te onderzoeken en de bijzon- 

 derheden , die er bij het vallen plaats vinden , kwamen daardoor aan 

 't licht. Maar zijne onderzoekingen, zijne waarnemingen en proeven 

 bleven niet tot de aarde bepaald. Zijn scherpziende blik zag in de maan 



