74 DE AARU , OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



ook een vallend lichaam, en door hoogst nauwkeurige waarnemingen 

 en berekeningen bleek het, dat hij juist had gezien en dat de maan, 

 even zeer als ieder voorwerp op aarde door deze wordt aangetrokken 

 maar met eene mindere kracht overeenkomstig haren grooteren afstand. 



Nu was ook de oorzaak van de beweging der planeten om de zon 

 verklaard als een gevolg van de groote stofmassa der zon , wier werking 

 als aantrekking de tot haar gebied behoorende planetenboUen in regel- 

 matige banen doet rondwentelen , terwijl zij als bron van licht en warmte 

 die bollen tot verblijfplaatsen van redelijke en zedelijke schepselen ge- 

 schikt maakt. 



En evenzoo als copernicus leerde dat de aarde en hare medeplaneten 

 om de zon draaien, en kepler aantoonde hoe die bewegingen waren, en 

 NEWTON eindelijk de krachten deed kennen waardoor dit alles geschiedde , 

 zoo zien wij juist hierin ook aanschouwelijk voorgesteld hoe de eigen- 

 aardige gang is der natuurwetenschap. Zij leert zien en opmerken ; maar 

 dit moet zuiver en onbevangen geschieden. Zij leert vergelijken en 

 onderscheiden en uit den schijn het wezen kennen van 't geen er bestaat 

 en geschiedt. En zoo met de voorwerpen en de verschijnselen bekend , niet 

 zoo als zij schijnen, maar zoo als zij wezenlijk zijn, leert zij ons door- 

 dringen tot de oorzaken, dat is tot de krachten waardoor zij zijn ont- 

 staan of waardoor die verschijnselen worden teweeg gebracht , en zooveel 

 mogelijk ook tot de bedoelingen. Zoo tracht eene zuivere natuurkunde 

 ons te leeren ivat er is ; hoe het is , luaardoor het is en waartoe het is. Die 

 weg is een veilige weg , en waardig om bij alle nasporingen en onderzoe- 

 kingen ook in andere wetenschappen zoo veel mogelijk gevolgd te worden. 



Heb ik zoo in korte trekken iets gezegd over den aard van de natuur- 

 kunde als wetenschap en het eigenaardige waardoor zich hare beoefening 

 onderscheidt, wij willen nu den blik vestigen op den omvang dier 

 wetenschap, om zoo, eenigermate althans, den kring te doen kennen 

 waarover zij zich uitstrekt , het gebied waartoe haar onderzoek zich bepaalt. 



Het valt ons al dadelijk in het oog dat dit gebied ruim en uitge- 

 strekt is , zoo zelfs dat haar omvang zich niet laat bepalen. En zij laat 

 zich niet bepalen omdat die omvang zonder grenzen , dat is : oneindig is. 



Het is moeielijk om van eenige wetenschap de grenzen nauwkeurig 

 op te geven, of wel men kan van elke wetenschap zeggen, dat zij zich 

 tot in 't oneindige uitstrekt en als zoodanig onbeperkt is; want waar 

 is de mensch , wien het ooit zal gelukken eene wetenschap , welke zy ook 



