DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 77 



Intusschen kunnen wij ons ook eene andere indeeling denken , die 

 meer algemeen en overal geldig is , het is : de stof en de kracht. De 

 stoffelijke schepping omvat alles wat er is of bestaat, alles wat voor 

 zinnelijke waarneming vatbaar is , en in die stof leeren wij de op haar 

 werkende krachten kennen, waaronder moeten gerekend worden de 

 oorzaken der verschijnsels, die er bij en op de stof worden waargenomen. 



Het is echter niet gemakkelijk of liever ondoenlijk stof en kracht van 

 elkander scherp te onderscheiden , en nog meer om ze van elkander te 

 scheiden. Even zoo als de stof door fijnheid of afstand zich aan onze 

 zintuigen soms onttrekt, zoo ook is het met de kracht. Er kunnen 

 krachten zijn, van wier bestaan en werking wij geene gewaarwordingen 

 ontvangen, omdat wij er geene zintuigen voor hebben. 



Is het moeielijk ons meerdere zintuigen te denken en onbekende 

 krachten die er op zouden kunnen werken , het is minder moeielijk 

 het eene of andere zintuig weg te denken en na te gaan welken in- 

 vloed zulks op ons kenvermogen zoude uitoefenen. Zoo mist de blinde 

 het gezicht en ontvangt geene gewaarwordingen van het licht. Voor 

 hem is het dus als of deze kracht niet bestaat. En welke rijke bron 

 van kennis zoude bij dat gemis niet voor den mensch gestopt zijn? De 

 rijkste bron misschien ; want is niet het licht de heraut , die ons het 

 aanwezen verkondigt van de tallooze dingen in onze nabijheid niet 

 alleen, van welke wij ook op andere wijzen bewustheid konden verkrij- 

 gen; maar ook van die verbazende menigte scheppingswerken, die ons 

 van uit de eindelooze verte in het onmetellijke gebied der schepping 

 tegenblinken en wier bestaan ons kenbaar wordt uit den lichtstraal, die 

 van deze uitgaande door ons oog wordt opgevangen? 



Ook de blinde heeft bewustheid van het bestaan dier tallooze we- 

 reldbollen, die zich in de oneindige ruimte bewegen, maar hij heeft 

 die door anderen. Geheel anders zoude het zijn en veel meer beperkt 

 ware onze natuurwetenschap , als het licht ontbrak of ons het vermogen 

 faalde om er gewaarwordingen door te ontvangen. 



Maar hoe gebrekkig zoude ook onze kennis zijn van 't geen er bui- 

 ten onze aarde is , indien het luchtkleed dat onze aarde omhult de 

 eigenschap miste van doorzichtig te zijn? 



Even als bg betrokken lucht, wanneer soms geen enkele onbenevelde 

 lichtstraal door het dichte wolkenfloers dringt, wij wel het licht van 

 de zon genieten zonder haar glansrijk aanschijn te aanschouwen, even- 

 zoo zouden wij ook dan wel de bewustheid erlangen van het beurte- 



