78 DE A.A.RD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



lings aanwezig zijn van eene lichtbron, maar van haar wezen en stand 

 zouden wij niets weten, en van de sterrenwereld en de waarheden die 

 deze ons verkondigen zouden wij geen flauw begrip hebben. 



Onderscheiden wij de lichamen die er bestaan, dat is, al de voor- 

 werpen die de natuurkundige tot onderwerp maakt van zijn onderzoek 

 in aardsche en hemelsche lichamen, dan ziet dit alleen op de stof, 

 want de krachten die wij in de stof waarnemen worden bij beide 

 gevonden. Niet alleen toch het licht , dat door het gansche 

 scheppingsruim werkzaam is , leeren wij als wereldkracht kennen , maar 

 ook de zwaarte , de onderlinge werking der stofdeelen op elkander , 

 die, als algemeene aantrekkingskracht, overal wereldstelsels heeft doen 

 ontstaan en aan elkander verbindt , en die als oorzaak van beweging 

 den loop der wereldbollen regelt. 



Men heeft aan het onderzoek van de stof , die wij kunnen waarnemen 

 en onderzoeken, en der verschijnselen die er bij worden opgemerkt, 

 alzoo de eigenschappen der lichamen en de leer der krachten die er op 

 werken, den naam gegeven van proefondervindelijke natuurkunde, omdat 

 zij steunt op waarnemingen en proeven. 



Men noemt dit gedeelte gewoonlijk in een engeren zin physica of na- 

 tuurkunde , naar het grieksche woord physis , dat , even als het latijnsche 

 natura, van nascor, geboren worden of ontstaan , natuur beteekent, dus 

 de wetenschap van al het geen eens ontstaan of geschapen is. Men 

 zoude het ervaring snatuurkunde kunnen noemen, wat hetzelfde beteekent 

 als proefondervindelijke natuurkunde, zoo als dit gedeelte, gelijk ge- 

 zegd is, door onze vaderlandsche natuuronderzoekers is genoemd. 



De kennis der aarde met al 't geen zij bevat , en der verschijnselen 

 die zij oplevert , noemt men meer in 't bijzonder geograpliie , naar Gaea 

 de aarde , of aardrijkskunde , maar in den ruimsten zin des woords. 



Aan het onderzoek naar de lichamen, die buiten de aarde bestaan 

 en naar 't verband daartusschen en de kennis der verschijnselen , die er bij 

 worden waargenomen, heeft men den naam van astronomie of sterre- 

 kunde gegeven. 



Beschouwen wij in de eerste plaats onze aarde zelve met al de voor- 

 werpen die zij bevat , en die men tellurische noemt , naar Tellus , de aarde , 

 dan kunnen wy eerst nagaan hoe zij is samengesteld, om naar aanlei- 

 ding daarvan te besluiten tot de geschiedenis van haar ontstaan. 



Het eerste gedeelte is de leer van de verschillende stoffen die 

 er in de aarde voorkomen : . de leer der delfstoffen , en vooral 



