DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 79 



van de wijze' waarop zij voorkomen: in den kristalvorm of als ver- 

 schillende aardlagen of beddingen , alsmede in de verschillende toestan- 

 den, bv. de fossielen of versteeningen. Dit gedeelte der algemeene 

 aardrijkskunde is men gewoon te onderscheiden onder den bijzonderen 

 naam van geognosie of aardkunde. 



Dat de aarde groote veranderingen ondergaat, is eene algemeen be- 

 kende zaak. Terwgl soms hier en daar door overstroomingen van rivier- 

 of zeewater meer of minder groote deelen land als worden verzwolgen , 

 — men denke slechts, om in ons land te blijven, aan de DoUart, de 

 Zuiderzee en den Biesbosch , — wordt elders door natuur en kunst 

 beide, het land aan de zee ontwoekerd: de pas genoemde DoUart, 

 de middelzee in Friesland , de talrijke inpolderingen aan zee en de vele 

 drooggemaakte meren in verschillende provinciën , waaronder velen zich 

 het zoo uitgestrekte Haarlemmermeer nog levendig zullen herinneren, 

 zijn zoo vele sprekende bewijzen er van. Maar ook bij deze verande- 

 ringen, die door het water worden te weeg gebracht, merken wij er 

 nog vele andere op , die soms in weinige o ogenblikken zijn tot stand ge- 

 komen bv. door bergvallen en lawinen, en vooral door aardbevingen 

 en vulcanen. Soms worden groote streken lands in den afgrond ver- 

 zwolgen , soms steden en dorpen door lava overdekt ; op andere tijden 

 weder rijzen nieuwe eilanden uit de diepte der zee op. 



Groote veranderingen ondergaat alzoo de aarde, en de natuuronder- 

 zoeker neemt ze waar , en de mensch maakt er gewag van in zijne ge- 

 schiedboeken. Maar nog grootere veranderingen heeft de aarde onder- 

 gaan , die niet zijn opgeteekend in de geschiedroUen der menschen , 

 omdat de mensch er geen getuige van was, daar zij plaats vonden 

 lang vóórdat de aarde door menschen werd bewoond , lang zelfs vóór- 

 dat planten en dieren op aarde konden bestaan. En zwijgen de oudste 

 oorkonden er van, toch is er een geschiedboek dat in duidelijk schrift 

 ons die veranderingen doet kennen, en ofschoon niet door menschen 

 geschreven, toch voor den beoefenaar der natuur zeer goed leesbaar is: 

 het is de aarde zelve. In hare verschillende aardlagen en in de voor- 

 werpen, die er in gevonden worden, alsmede in de wijze waarop zij 

 er in voorkomen, is hare geschiedenis duidelijk te lezen, en dit ge- 

 deelte der wetenschap, dat alzoo steunt op de evengenoemde geognosie 

 of aardkunde, wordt geologie genoemd, of de wetenschap van de vor- 

 ming en vervorming der aarde. 



Vestigen wij de aandacht op de tallooze wezens , die op de aarde 



