80 DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



gevonden worden, dan komen wij tot dat gedeelte der natuurkunde, 

 dat wel als onderdeel van de algemeene aardrijkskunde beschouwd kan 

 worden, doch meer bijzonder bekend is onder den naam van natuur- 

 lijke historie. Zij is de wetenschap, die ons de voortbrengselen der na- 

 tuur op aarde of de verschillende wezens , die er op aarde bestaan , 

 leert kennen. 



Men brengt ze tot twee groote afdeelingen , nl. anorganische , of niet 

 bewerktuigde wezens , waartoe de delfstoffen behooren , en organische of 

 bewerktuigde wezens, waartoe planten, dieren en menschen gerekend 

 worden. Deze onderscheiding is gegrond op het al of niet bezitten van 

 werktuigen of deelen, die geschikt en noodig zijn voor eigenaardige 

 verrichtingen , zoo als het opnemen van voedsel , voedingsorganen , het 

 voortbrengen van gelijksoortige wezens, voortplanting sorganen , het ver- 

 anderen van plaats of stand, beiveging sorganen enz. Al deze verrichtin- 

 gen is men gewoon levensverrichtingen te noemen en daarom worden 

 die wezens ook levende wezens genoemd. 



De organische of levende wezens kan men weder in drie groepen 

 onderscheiden, nl. j^lctnteii, die zich ontwikkelen, groeien , zich voortplanten 

 en zich ook kunnen bewegen, maar dit laatste alleen door invloeden 

 van buiten ; dieren , die bij de levensverrichtingen die wij bij de planten 

 opmerken zich van deze onderscheiden, doordat zij bewustzijn hebben 

 en zich naar willekeur kunnen bewegen; menschen, die boven de dieren 

 zich verheffen, doordat zij redelijk denkende wezens zijn. Bij den 

 mensch alleen onderscheidt men een zedelijk bewustzijn. 



De zoogenoemde natuurlijke historie bestaat alzoo uit vier onder- 

 deden nl. : 



de kennis der delfstoffen , mineralogie : 



de kennis der planten of plantkunde , botanie : 



de kennis der dieren of dierkunde , zoölogie ; 



de kennis van den mensch of menschkunde , anthropologie. 



Het is natuurlijk dat deze onderdeden, die ieder een ruim veld van 

 onderzoek bevatten en op zich zelve uitgebreide wetenschappen zijn, 

 voor wier grondige beoefening een menschenleven hier op aarde schier 

 te beperkt is, weder in meer onderdeden worden verdeeld. 



Beschouwen wij deze verschillende voorwerpen ten opzichte van de 

 samenstelling, dat is, ontleden wij ze in de elementen of grondbestand- 

 deelen, dan komen wij op het gebied der chemie of scheikunde , een tak 

 der natuurkunde, mede van ruimen omvang en veelvuldige toepassing. 



