82 DE AAUD, OMVANG EN STREKKING DEU NATUURWETENSCHAP. 



alle een ruim veld van onderzoek en bespiegeling aanbieden. Men denke 

 slechts dat de wiskundige aardrijkskunde de gedaante en grootte der 

 aarde behandelt, hare bewegingen en de gewichtige verschijnselen die 

 daardoor ontstaan , alsmede de verschijnselen die wij aan den hemel op- 

 merken. — Zoo leert de natuurkundige aardrijkskunde ons de stroomen 

 van zee en lucht en de belangrijke verschijnselen die daardoor ontstaan , 

 voorts de natuurlijke gesteldheid der verschillende plaatsen afhankelijk 

 van de natuurlijke ligging en van den invloed der warmte enz. Verder 

 de verschijnselen die wij in den dampkring opmerken en gewoonlijk 

 meteoren genoemd worden, waarom dit gedeelte ook meteorologie heet. 

 De staatkundige aardrijkskunde eindelgk leert ons de volken kennen 

 in betrekking tot elkander: regeeringsvorm , godsdienstige en weten- 

 schappelijke ontwikkeling en beschaving, handel en nijverheid, onder- 

 ling verkeer en zoo vele andere dingen die voor het maatschappelijke 

 leven van 't hoogste belang zijn. 



Van de aarde richten wij den blik op 't geen er buiten de aarde is. 

 Alles wat er bestaat vatten wij te zaam onder den naam van Cosmos , 

 de wereld of 't Heelal. Daartoe behoort dus ook de aarde , doch gewoon- 

 lijk noemt men in meer beperkten zin al de daarbuiten gelegen voor- 

 werpen cosmische lichamen , en de wetenschap , die ons deze leert kennen , 

 is de astronomie of sterrenkunde. Zij is een groot — ja verreweg het 

 grootste deel der algemeene natuurkunde — maar daar hare voorwer- 

 pen zoo zeer verschillend , over 't algemeen zoo ver verwijderd en voor 

 zinnelijke waarnemingen en onderzoekingen minder geschikt zijn dan 

 de voorwerpen, die ons op aarde omringen en daardoor meer onder 

 ons bereik zijn, is het natuurlijk dat zij niet zoo gekend en geklassi- 

 ficeerd kunnen worden als de aardsche lichamen. 



Het gebied is hier echter ook zoo ruim, de stof zoo rijk en veel- 

 omvattend, dat zoowel hierom, als ook om de wijze waarop de kennis 

 wordt verkregen, de wetenschap van den cosmos of de sterrenkunde 

 in onderdeden verdeeld moet worden. 



Even als in de andere deelen der 'natuurwetenschap zijn het ook 

 hier waarnemingen, die de grondslagen er van uitmaken. Waarnemin- 

 gen moeten er geschieden, dat is, men moet nauwkeurig nagaan wat 

 er is en hoe het is of wat er mede gebeurt. Die waarnemingen zijn 

 ten deele niet moeielijk en niet ingewikkeld. Op eiken onbenevelden 

 dag zien wij de zon, in eiken helderen nacht aanschouwen wij een 

 ontelbaar tal schitterende sterren en voor en na de zacht blinkende maan, 



