DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 88 



wier liefelijk schijnsel onze donkere nachten soms zoo heerlijk verlicht. 



Dat die lichamen van plaats veranderen leeren ons reeds de opper- 

 vlakkigste waarnemingen, wanneer men ze slechts herhaalt of over 

 eenigen tijd uitstrekt, en ook de eerste waarnemers merkten dit op 

 en wisten er reeds partij van te trekken om den tijd te bepalen en 

 te verdeelen. 



Maar dat die lichamen werelden zijn, op onnoemlijk groote afstan- 

 den van ons verwijderd, dit konden zij uit hunne oppervlakkige waar- 

 nemingen niet opmaken , en dat zij duurzamer zijn dan de dingen dezer 

 aarde en dan zij zelve als stoffelijke wezens,, die slechts een korten 

 tijd op aarde mogen leven en werken , dit konden zij nog niet weten , ^ 

 maar dit kunnen wij weten, nu de ervaring ons heeft geleerd, dat die 

 hemellichten daar jaar in en jaar uit, ja zelfs duizende jaren achter- 

 een ongestoord hebben geblonken, en de voorbij gevlogen eeuwen, die 

 op aarde zoo veel hebben verouderd en geslachten bij geslachten deden 

 ontstaan en verouderen en plaats maken voor anderen, daar geene 

 veranderingen hebben te weeg gebracht. 



Uit de veranderingen, niet in toestanden, maar in standen is het 

 mogelijk geworden, besluiten op te maken ten opzichte van het wezen 

 dier hemellichamen, en kunnen wij al geene proeven en onderzoekingen 

 in 't werk stellen zoo als in andere reeds beschouwde takken der 

 natuurkundige wetenschap, toch kunnen wij ook hier de waarnemingen 

 uitbreiden en voor het doel volkomener en geschikter maken door die 

 plaatsveranderingen met juistheid te bepalen, door er metingen aan 

 te verbinden. 



Een eerste tak alzo o van de sterrenkundige wetenschap is de prac- 

 tische , spherische of beschrijvende sterrenkunde , dat is de nauwkeurige 

 opsomming van de resultaten, die nauwkeurige waarnemingen en juiste 

 metingen aan 't licht hebben gebracht. 



Veel hebben wij in dit opzicht te dankon aan de meer volkomene 

 meetwerktuigen en betere kijkers, waarover men in den laatsten tijd 

 kan beschikken, als ook aan de meerdere ervaring en geschiktheid bij 

 de waarnemers, waardoor men fouten, die vroeger werden begaan , kan 

 vermijden of in rekening brengen. 



Daar de meeste waarnemingen van alle storende invloeden moeten 

 gezuiverd worden en de alzoo verbeterde uitkomsten tot grondslag 

 moeten worden gelegd van soms zeer ingewikkelde berekeningen, zoo 

 is het natuurlijk dat dit gedeelte vooral op wiskundige gronden steunt, 



6* 



