84 DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



De uitkomsten dezer berekeningen , in verband met de gedane waar- 

 nemingen, geven aanleiding tot vergelijken en onderscheiden en tot 

 theoretische bespiegelingen en besluiten, en vormen alzoo het tweede 

 gedeelte der sterrenkundige wetenschap of de theoretische sterrenkunde. 



Het derde gedeelte is de physische sterrenkunde. .Deze beschouwt de 

 verkregene resultaten in verband met de bekende natuurkrachten en 

 leert zoo den natuurlijken toestand dier wereldlichamen , ieder op zich 

 zelve en in verband met elkander kennen en tevens de krachten, die 

 er werkzaam bij zijn, zoodat zooveel mogelijk, na het wat en hoe, 

 ook geantwoord kan worden op de vragen waarom of waardoor en waartoe. 



Aangaande den omvang hebben wij alzoo gezien dat het veld van 

 onderzoek onbepaald ja oneindig is; want welken tak of welk onderdeel 

 der wetenschap wy ook beschouwen , overal zien wy dat het onderzoek 

 nog oneindig verder kan worden voortgezet en voor nog verdere vol- 

 making vatbaar is. En heeft de natuurwetenschap dit met andere we- 

 tenschappen gemeen, ook daarom kunnen wij haar gebied, zoowel in 

 tijd als ruimte, onbepaald en oneindig noemen, omdat haar onderwer- 

 pen zijn stoffen en krachten, zoo als wij die vinden in de eeuwige en 

 onbegrensde ruimte , waarbij evenmin van aanvang en einde of van 

 grenzen sprake kan zijn. 



In onze beschouwing over de strekking der natuurwetenschap en hare 

 beoefening kunnen wij nu kort zijn. In vele opzichten toch komt zij 

 overeen met die van elke andere wetenschap : namelijk , zij kan en moet 

 strekken tot onze vorming en beschaving als redelijke en zedelijke we- 

 zens, en tevens tot bevordering van onzen stoffelijken en maatschappe- 

 lijken welstand. 



Zij kan dit een en ander echter op eigenaardige wijze, en hierbij 

 willen wij nog kortelyk stilstaan. 



Het grootste genot van den mensch bestaat in het voorzien in zijne 

 behoeften. Die behoeften zijn van zeer verschillenden aard. Men kan ze 

 onderscheiden in zinnelijke, wetenschappelijke en zedelijke behoeften, en 

 de natuurwetenschap levert de rijkste bronnen op om in alle te voorzien. 



Als stoffelijke en zinnelijke wezens hebben wij spijs en drank noodig; 

 voor onze beschutting kleeding en huisvesting; om ons ten allen tijde 

 wel en gemakkelijk te gevoelen , licht en warmte ; voor onze werkzaam- 

 heden hulpmiddelen van onderscheiden aard ; voor 't onderling verkeer 

 middelen om ons gemakkelijk en zeker te kunnen verplaatsen. En is 



