90 DE AARD, OMVANG EN STREKKING DER NATUURWETENSCHAP. 



afhankelijkheid van eene hoogere kracht, van een verhevener wezen 

 te doen gevoelen, dan is het gewis de natuurwetenschap. 



Beziet het eenvoudigste plantje , hoe het ontkiemt en door licht en 

 warmte bestraald welig tiert en eigenaardige vruchten voortbrengt- 

 hoe het in den winter als gestorven is, maar in het voorjaar opnieuw 

 ontluikt en weder even welig tiert en bloeit en vruchten voortbrengt 

 als vroeger. Gij ziet de werkzaamheid, die er plaats vindt, gij kent 

 den gang der ontwikkeling; maar weet gij al de eigenaardige werk- 

 zaamheden dier plant te verklaren , weet gij van dat sterven en her- 

 leven rekenschap te geven? Gij kunt dit niet en de grootste natuur- 

 kenner vermag het ook niet. Ziet gij dat kleine vliegje, dat ter nau- 

 wernood voor het bloote oog merkbaar is , maar beurtelings vliegt en 

 loopt en dus van bewegingsorganen voorzien is; dat bij nader onderzoek 

 ook ademhalings en- voortplantings- werktuigen blijkt te bezitten, dat zich 

 voedt en voortplant , dat zich blijkbaar naar willekeur beweegt en alzoo 

 zich z elven bewust is , ofschoon wij ons van het hoe geen rekenschap kun- 

 nen geven? Ook zijn leven is den natuurkundige grootendeels een raadsel. 



Met eerbiedwaardige bewondering beschouwt gij bij een helderen avond 

 het prachtige sterrenheer. Die sterren blinken daar door alle eeuwen 

 heen en, wat op aarde verandert en vergaat, zij blinken daar onge- 

 stoord. Van enkele weet de sterrenkundige eenigermate den afstand en 

 de grootte te bepalen , en met wiskundige zekerheid zegt hij , dat van 

 deze of die kleine ster, die uwe aandacht minder trekt, de afstand 

 zoo groot is dat het licht vele jaren onderweg is om tot onze aarde 

 door te dringen. Van andere hebben zijne waarnemingen en berekenin- 

 gen geleerd , dat zij om een gemeenschappelijk zwaartepunt zich bewe- 

 gende zonnen zijn, waaruit blijkt dat in die afgelegene streken van 

 het heelal dezelfde kracht heerscht, die ons lichaam aan de aarde 

 verbindt en onze aarde om de zon doet wentelen , en die alzoo eene wereld- 

 kracht is, even als het licht , de bode die ons deze waarheden verkondigt. 



Maar voor welke schepselen die wereldbollen zijn bestemd, — maar 

 wat het wezen is van die kracht, die zonnen om zonnen doet wen- 

 telen , — tot hoe ver die schepping zich uitstrekt , — sinds hoe lang zij 

 bestaat, — dit alles en zoo veel meer als men zoude kunnen vragen, 

 is den grootsten natuurvorscher , den diepdenkendsten w^'sgeer onbekend. 



Dit alleen weten wij, en het is de natuurwetenschap die het ons 

 verkondigt: er is eene oneindigheid, en tot op onmetelijke afstanden 

 vinden wij scheppingswerken , die blijken dragen van door bovenmen- 



