ARIËRS, DUITSCHERS EN NEDERLANDERS. 199 



is, maar de donkerste beter roetbruin kunnen genoemd worden, terwijl 

 er ook meer geelbruine negerstammen zijn, en bovendien de Hotten- 

 totten en Boschjesmannen , die men ook tot den Negerstam brengt . 

 noch zwart noch bruin zijn , maar eene licht oranjegeele kleur bezitten. 



Het is hier de gelegenheid te doen opmerken, dat ik bij de opgaven 

 van de meest kenmerkende lichamelijke eigenschappen der drie hoofd- 

 rassen alleen de meest typische vormen beschreef, dat zijn die , bij welke 

 de eigenaardigheden van elk ras het sterkst uitgedrukt zijn. 



In 't algemeen — men vindt de opgenoemde eigenschappen bij de eene 

 afdeeling van een ras veel meer dan bij de andere uitgedrukt, en er 

 zijn er , van wie het moeielgk is te beslissen of men ze tot het eene ot 

 tot het andere ras zal brengen. 



Ik keer nu nog een kort oogenblik tot de schedels terug. 



Ten einde den vorm der schedels van verschillende volken nauwkeu- 

 riger te bepalen, heeft men ze gemeten in onderscheidene richtingen. 

 De allerbelangrijkste van de genomene afmetingen zijn de overlangsche 

 en de divarsche. De eerste bepaalt de lengte van den schedel van voren 

 naar achteren , de anderen de breedte tusschen de meest uitpuilende ge- 

 deelten van de kruin- of wandbeenderen '. Naarmate nu de schedel 

 meer langwerpig of meer breed van vorm is, noemt men hem lang- 

 hoofdig of korthoofdig {dolichocephaal of hrachycephaaï). Maar wat is hier 

 lang en wat kort ? De meeste ethnologen hebben , ten einde eene on- 

 derlinge overeenstemming te krijgen, een en hetzelfde getal of liever 

 eene bepaalde evenredigheid tusschen de lengte en breedte van hetzelfde 

 hoofd aangenomen, die de lang- of korthoofdigheid er van bepaalt. 

 Men duidt die evenredigheid aan door één enkel cijfer, dat men den 

 hoofds-aanwijzer {index cephalicus) heet. Men neemt namelijk 100 aan 

 als de lengte van eiken schedel , en berekent nu de verhouding van de 

 breedte der schedels op de volgende wijze. Stel dat de schedel lang 

 is 7,2 en breed 5,6 centimeters, dan zegt men: 5,6: 7,2 = x: 100. 

 Men vindt dan voor x in rond getal 77 , en dit is de index van den schedel. 



^ Men meet de lengte en breedte van een schedel door middel van een kaliber-passer 

 of door een daarvoor opzettelijk vervaardigd toestel, waarvan verschillende inrichtingen 

 bestaan. Zie o. a. Haeting Le Képhalographe. Utrecht 1861 , en J. Barnard Davis. 

 Thesaurus craniorum. Lond. 1867. Preface , pag. XV. 



D^ lengte eens schedels wordt gemeten van de vereenigingsplaats der ncusbeenderen 

 met het voorhoofdsbeen , tot het meest achterwaarts uitpuilende gedeelte des achtcr- 

 hoofdbeens. 



