ARIEKS, DUITSCHERS EN NEDERLANDERS. 219 



Holland zich nog hoofdzakelijk tot het Dortsche eiland bepaalde , aan 

 zich werden onderworpen , waren meest van Frieschen stam. Men herin- 

 nere zich hoe lang en zwaar de graven te strijden hadden eer ook het 

 noorden van Holland voor hen bukken moest. Nog in 1268 stonden 

 de vrijheidlievende bewoners van het nog niet volkomen ten onder 

 gebracht West-Friesland op, en de hnn nauw verwante Waterlanders 

 en Kennemerlanders sloten zich hun aan om zich aan de gehate Fran- 

 ken, nu Hollanders genaamd, te onttrekken. Wel moesten zij voor de 

 edelen bukken, even als in 1492 het Kaas- en Broodvolk doen zou, 

 maar zy werden niet zóó ten onder gebracht, dat zij hunne zelfstan- 

 digheid geheel verloren , en zij vonden , even als de bewoners der Hol- 

 landsche steden en van het platte land in 't algemeen , bij floris V , 

 die hen had overwonnen, een krachtigen steun tegen de dwingelandij 

 van den adel. De toestand der boeren verbeterde dan ook zóó , dat 

 men ten tijde van het begin der Spaansche onlusten in Holland geen 

 Igfeigenschap meer aantreft , terwijl die in sommige streken van Duitsch- 

 land nog in het begin van deze eeuw bestond. Geen wonder, dat de 

 boerenopstand, die tijdens de reformatie in verschillende streken van 

 Duitschland plaats had, noch in Holland, noch in eenige andere on- 

 zer provinciën weerklank vond; er bestond daar hier geen reden voor. 

 Voeg daarbij de nabijheid der zee en het bevaren daarvan ook door 

 zonen der ''huisluiden." Ik weet niet wie het gezegd heeft, — ik meen 

 RiEHL, — maar ik geloof dat het werkelijk zoo is, dat het wonen op de onaf- 

 zienbare vlakten , begrensd door de onmetelijke zee , en het bevaren 

 van deze laatste hetzelfde gevoel van afhankelijkheid van eene boven- 

 menschelijke macht, verbonden aan een krachtige neiging tot onafhan- 

 kelijkheid van menschen opwekken, als het bewonen van hooge en 

 moeielijk bereikbare gebergten , — men denke aan de Friesen en de 

 Zwitsers, — en dat o. a, de meerdere onafhankelijkheidszucht der 

 Noord-duitsche boeren, die hare uitdrukking vindt in de spreuk, die 

 zij vaak op hunne huisgevels schrijven: 



Wat f rag ik na de Lu.' 

 Qott heipet mi, — 



in die omstandigheden wellicht evenzeer als in hun natuurlijken aan- 

 leg haren wortel heeft. Houden wij nu daarbij in het oog dat ook de 

 toenemende rijkdom der steden en de meer dan elders, althans dan in 

 Duitschland, geklommen welvaart der landbewoners noodzakelijk die 



