EENE TERECHTWIJZING. 283 



het vrije onderzoek handhaaft, kan dit ook niet verwonderen. Ik ben 

 niet zoo gelukkig als hij , van mij te kunnen beroemen in het bezit 

 der eenige, onvervalschte waarheid te zijn, maar slechts een eenvoudig 

 geleerde, die een reeds tamelijk lang leven besteed heeft aan het lee- 

 ren kennen der natuur, waarin wij beiden eene openbaring Gods zien. 

 Maar, hoewel ik nog steeds zoekende ben naar de waarheid, geloof ik 

 toch daarin wel eenige vorderingen gemaakt te hebben. Eene van die 

 vorderingen bestaat daarin ; dat ik tot de erkentenis gekomen ben , dat 

 de godsdienstige waarheid zelve verschillende kleeden draagt, zoodat 

 zij zich aan den eenen in deze, aan den anderen in eene andere ge- 

 daante vertoont. Dit heeft mij er toe geleid eerbied te hebben voor 

 elke eerlijke godsdienstige overtuiging, zoowel van den katholiek als 

 van den jood en van den protestant , onverschillig tot welk kerkge- 

 nootschap hij behoort. Dan echter meen ik ook recht te hebben van 

 te vorderen, dat men mijne godsdienstige gevoelens evenzeer eerbiedigt. 

 Schimpen, schelden en verdacht maken zijn slechte wapens, die zich 

 doorgaans keeren tegen dengenen die ze gebruikt. 



Van iemand die over godsdienstzaken denkt als ik doe, die de ver- 

 draagzaamheid voor andérsdenkend(3n , niet uit onverschilligheid maar 

 uit beginsel , tot de uiterste grenzen uitstrekt , kan men niet verwach- 

 ten, dat hij _^ propaganda zal trachten te maken voor de hem eigene 

 gevoelens, het allerminst op de scholen. Hij weet zeer goed, dat, wat 

 kost is voor mannen met sterke magen en zelfs voor dezen nog moei- 

 lijk genoeg te verteren , niet deugt voor zwakke magen en vooral niet 

 voor die van kinderen. 



Indien het den heer te braake werkelijk ernst is te weten , hoe ik 

 meen dat op de lagere scholen en op de lagere klassen der middelbare 

 school natuurkennis behoort medegedeeld te worden, dan raadplege hij 

 niet mijn Leerboek der Dierhunde , dat bestemd is voor de studenten 

 aan onze hoogescholen , maar mijne Bouwkunst der dieren. Daarin komt 

 wel is waar geen woord van godsdienst voor, maar het levert een bo- 

 dem , waarop , naar ik meen , ieder godsdienstleeraar gerust kan voort- 

 bouwen. Wil ZWEw. voorts nog iets naders weten hoe ik denk over 

 sommige door hem besproken punten , dan neem ik de vrijheid hem 

 te verwijzen naar een reeds in 1855 door mij in dit tijdschrift geplaatst 

 opstel , getiteld : Natuurkennis als opvoedingsmiddel. Inzonderheid beveel 

 ik ZWEw. de lezing van bl. 369 en volg. aan. 



Dat ik mij overigens met eenen schrijver, die mij telkens de woor- 



