WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 83 



er in blaserna's proeven aanwezig waren, allen geschikt om die snelheid veel 

 geringer te doen schijnen dan zij werkelijk is , en gaat dan over tot de be- 

 schrijving van zijn eigen proefnemingen. Deze werden verricht met behulp van 

 een slinger met zwaar ijzeren slingergewicht, waarvan het steunvlak stevig 

 in een muur was bevestigd en dien men van eene standvastige hoogte af een 

 slingerboog kon doen beschrijven. Daarbij lichtte de slinger twee hefboomen elk 

 afzonderlijk op. Van den eenen dier beide was het aanrakingspunt met den 

 slinger onveranderlijk, voor den anderen kon dit door een microraeterschroef 

 met verdeelden knop versteld worden , zoodat de beweging der beide öf vol- 

 komen gelijktijdig geschiedde óf voor den eenen iets later dan voor den an- 

 deren ; terwijl het tijdsverloop tusschen beide oplichtingen uit de verplaatsing 

 van den tweeden in verband met de bewegingssnelheid van het slingergewicht 

 nauwkeurig kon worden berekend. Door de beweging van elk der hef hoornen 

 werd het vrije einde daarvan, dat, als hij in rust was, op een platina-contact 

 rustte , daarvan verwijderd. De eerste maakte een deel uit van de induce- 

 rende stroombaan , die verder bestond uit een Daniel-element en een ringvormig 

 gewonden geleider van ruim 12 windingen, draad van 1 m. m. dikte. De tot 

 een ring van dezelfde middellijn — omstreeks 80 cm. — gewonden geïndu- 

 ceerde geleider had 580 windingen van een slechts 0,5 m. m. dikken draad. 

 De uiteinden van dezen waren in verbinding, door den tweeden hefboom en 

 zijn aanrakingsplaat, met een condensator naar kohlrausch. Zoodra nu door 

 de werking van het slingergewicht op den eersten hefboom de stroom in de 

 eerste spiraal verbroken wordt , ontstaat in den tweeden (zie hiervoor bl. 50) 

 eene reeks elektrische schommelingen, waarvan de phasen hier kunnen herkend 

 ■worden door de afwisselend positieve en negatieve lading der platen van 

 den condensator, welke daarin overblijft als op eenig oogenblik door den 

 tweeden hefboom de verbinding tusschen condensator en spiraal verbreekt. De 

 afstand tusschen de beide spiralen kon van 0,34 tot 4,70 M. worden veran- 

 derd en daarbij worden nagegaan , hoeveel later men bij den grooteren afstand 

 de laatstgenoemde verbreking moest doen plaats hebben, om de lading van 

 in alle opzichten dezelfde phase der schommelingen te verkrijgen in den conden- 

 sator. Er was hierbij geen verschil te bespeuren , niettegenstaande een ver- 

 schil in tijd van slechts 'Aanvo van één seconde door den micrometer bij de 

 verplaatsing van den tweeden hefboom nauwkeurig kon gemeten worden. "Indien 

 dus" zegt Helmholtz, "de inducerende werking met eene meetbare snel- 

 heid wordt voortgeplant, dan moet deze grooter zijn dan 314,400 meters in 

 de seconde." ln. 



