2 DIERLIJKE VERMOMMING. 



zelven op dit punt. Een kind is licht te vreden gesteld door zijn vader , 

 die, zijn "waarom" niet onbeantwoord willende laten, ook dan wan- 

 neer hij de ware oorzaak niet kent, zich met eene schijnreden behelpt, 

 en zoo zijne eigene onkunde bemantelt. Vallen wij dien vader niet te 

 hard. Er behoort veel moed , veel kennis , maar vooral groote waar- 

 heidsliefde toe om zonder blozen het "ik weet het niet" uit te spre- 

 ken. De meeste menschen, ook zij die lang den kinderlijken leeftijd 

 ontwassen zijn, stellen zich trouwens met zulke schijngronden en 

 schijn verklaringen tevreden en verkondigen deze te gelegener tijd aan 

 anderen, zonder zich ooit volkomen rekenschap van hare geldigheid te 

 hebben gegeven. 



Tot die schijngronden , welke men reeds sedert overoude tijden 

 ter verklaring der natuurverschijnsels heeft ingeroepen en welke ook 

 thans nog door velen ingeroepen worden, behooren die welke men 

 eindoorzaken heeft genoemd. Eigenlijk is dit woord niet zeer ge- 

 lukkig gekozen , want zoowel dit als het latijnsche woord (causae finales) , 

 waarvan het de vertaling is , heeft eene dubbele beteekenis. Beter ware 

 het van doeloor zaken te spreken. Men wil daarmede te kennen 

 geven dat elk verschijnsel in de natuur een zeker vooraf bepaald doel 

 heeft , en dat men dit doel kennende ook de oorzaak van het ver- 

 schijnsel kent en het daaruit verklaren kan. Deze voorstelling staat 

 in een nauw verband met eene andere welke men zich maakt van de 

 Godheid als bestuurder van het heelal en als verzorger van al het 

 bestaande, Hem zich daarbij ongeveer denkende als een menschelijk 

 wezen, maar dat alwijs, alwetend, algoed en almachtig is. 



Voorzeker is er waarheid in die voorstelling. Alleenlijk, zij geeft 

 niet de geheele waarheid , maar slechts eene gedeeltelijke , datgene wat 

 er mede in strijd schijnt of is in eenen mistigen nevel hullende. 



Dat er in de geheele natuur een bepaald plan doorschemert, dat 

 niets aan een zoogenaamd toeval is overgelaten , geen natuurkundige 

 zal het ontkennen. Integendeel juist hij, meer dan iemand anders, 

 ziet overal orde en wet, die van zulk een wereldplan getuigen. Maai- 

 bij eenig nadenken komt men al spoedig tot de overtuiging, dat, al 

 erkent men ook het doelmatige der verschijnselen als passende in het 

 algemeene wereldplan, deze daardoor alleen echter nog volstrekt niet 

 verklaard worden. 



Laat mij, om duidelijk te zijn, ecnige voorbeelden noemen. De regen 

 drenkt de dorstige aarde, en alleen daardoor kan deze zich met het 



