DIERLIJKE VERMOMMING. 6 



plantenkleed bedekken , zonder hetwelk zij voor dieren en menschen eene 

 onbewoonbare woestenij zonde zijn. Hier erkennen wij een doel. Maar 

 zullen wij ook een doel erkennen, wanneer diezelfde regen beken en 

 rivieren doet zwellen totdat zij overloopen , met woest geweld de vel- 

 den overstroomen , het voedsel voor dier en mensch vernielen, zijne 

 woningen doen in storten en hem zelven den dood brengen? 



Het onweder zuivert de lucht. Wij ontwaren zijnen verkwikkenden 

 invloed na eenen zwoelen zomerdag. Maar indien de bliksem in een 

 huis slaat of op het veld een mensch treft , zullen wij ook daarin nog 

 een bepaald doel zien? 



Niets weldadiger dan het vuur. Zonder vuur zoude de menschelijke 

 beschaving onbestaanbaar zijn. Maar wanneer datzelfde vuur als ver- 

 teereud element optreedt, wanneer het bosschen en steden vernielt, 

 wanneer een schip met honderden menschenlevens midden in den oceaan 

 in brand geraakt, zullen wij ook daar nog van het vuur als van een 

 weldaad spreken? 



Men ziet het, alleen eene zeer eenzijdige wereldbeschouwing kan zich 

 met de leer der eindoorzaken tevreden stellen ; en ook daar waar men 

 het doel mocht meenen te erkennen , kan toch dit doel niet als oorzaak 

 worden aangemerkt. Wij weten het beter. Wij weten dat de regen 

 het gevolg is van het verdichten van den waterdamp tot wolken en 

 vervolgens tot droppels , dat die waterdamp zelve opstijgt ten gevolge 

 der verwarming van land en zee door de zon , en dat de vorming van 

 wolken het gevolg is van de afkoeling eens met waterdamp verzadigden 

 luchtstrooms. In deze opeenvolging van verschijnsels, waarvan het eene 

 de noodzakelijke voorwaarde van het volgende is , erkennen wij de ware 

 oorzaken van den regen. Eerst dan wanneer wij het verband daartusschen 

 duidelijk hebben aangewezen, kunnen wij zeggen het verschijnsel dat 

 wij regen noemen, en dat op zijne beurt wederom de oorzaak is van 

 volgende verschijnsels, geheel te hebben verklaard, onverschillig of die 

 volgende verschijnsels weldadig zijn of niet. 



Ik houd mij overtuigd dat mijne lezers mij dit zullen toestemmen. 

 Men behoeft zich slechts weinig op het gebied onzer hedendaags» In \ 

 natuurkennis bewogen te hebben, om te weten dat alle verschijnsels 

 aan vaste wetten gehoorzamen, en dat zoodra wij deze kennen, mét 

 al de omstandigheden die tot het verschijnsel in eenig oorzakelijk ver- 

 band staan, wij dit met zekerheid voorspellen kunnen. IV beweging 

 der hemellichamen, hun stand en plaats in de ruimte, kunnen reedi 



