4 DIERLIJKE VERMOMMING. 



met oneindig grootere zekerheid voorzegd worden dan de loop van 

 eenig door menschenhanden gemaakt uurwerk. Wat de verschijnselen 

 in den dampkring onzer aarde betreft, zoo erkennen wij ook daarin 

 gemakkelijk bewegingen, doch bewegingen van veel samengestelder 

 aard, die daarom moeilijker te ontleden en in haar onderling verband 

 te volgen zijn. Toch begint ook hier meer en meer licht in de duis- 

 ternis te dringen ; het geheimzinnige dat vroeger daaraan kleefde en 

 aanleiding gaf tot allerlei valsche , deels op de- leer der eindoorzaken 

 gegronde voorstellingen, begint te verdwijnen, en eenmaal zal men, 

 bij zeer vermeerderde kennis , met even groote zekerheid , dag , uur 

 en hoeveelheid van den regen kunnen voorspellen als men thans dag , 

 uur, minuut en mate eener zon- of maaneclips voorspelt. 



Velen echter, die ger eedelij k toegeven dat zulk eene wettelijke orde 

 in het luchtruim heerscht, dat zelfs de orkaan zijn vaste baan volgt, 

 zoodat de schepeling, die kennende, hem ontwijken of zelfs tot zijn 

 voordeel aanwenden kan , zullen toch nog aarzelen de geheele overige 

 natuur als aan v/et en orde gebonden te beschouwen; en, indien dit 

 ook al schoorvoetend mocht worden toegegeven, dan zullen zij toch 

 meenen, dat het voor den mensch eene vergeefsche poging is overal 

 in het wettelijk verband der verschijnselen door te dringen en zoo hunne 

 ware oorzaken aan te wijzen. Inzonderheid cp het gebied der organische 

 natuur, in de planten- maar vooral in de dierenwereld treden ons, — 

 zoo spreken zij, — zoovele raadselen te gemoet, dat alleen waanwijze 

 vermetelheid, die zich harer onmacht zelfs niet bewust is, het wagen 

 kan den sluier te lichten , waarmede God de waarheid voor onze oogen 

 verborgen heeft gehouden. Hier vinden wij alleen licht in de leer der 

 eindoorzaken, in het erkennen der bedoelingen die de Alwijze bij het 

 formeeren zijner schepselen heeft gehad. Hoe die schepselen ontstaan 

 zijn , hoe zij geworden zijn tot hetgeen zij zijn , daarvan weten wij niets 

 en zullen wij ook nooit iets weten. 



Hebben zij, die aldus spreken, gelijk? Is het een volkomen hopeloos 

 streven ook op dit gebied dieper door te dringen? 



Gaarne erken ik, dat wij hier nog grootendeels in den nacht rond- 

 tastcn, en dat, al breekt ook eene schemering van licht daarin door, 

 wij niet hopen mogen dat zelfs onze verste nakomelingen , wanneer 

 de kennis der natuur met gelijke reuzenschreden zal zijn vooruitgegaan , 

 als 'va de laatste eeuwen hoeft plaats gehad, ooit zoo volkomen de 

 raadsi Len des Levens /uilen hebben opgelost, als het tegenwoordige 



