126 DE VERSCHILLENDE METHODEN 



voor de sterrekunde , in de tweede plaats voor de eigenlijke natuurkunde. 



Wat men ook meten wil en hoe men ook meten wil, nimmer zal 

 men zeker zijn, dat men met volstrekte nauwkeurigheid 

 meet. Het is onmogelijk naar een metalen staaf van zekere lengte een 

 andere van absoluut dezelfde lengte te vervaardigen. Door het aan- 

 wenden van honderde voorzorgen kan men geene volstrekte maar wel 

 eene zeer aanzienlijke nauwkeurigheid verkrijgen. Dit maakt, dat men 

 zich bij alle metingen met een zekeren graad van nauwkeurigheid moet 

 te vreden stellen, afhankelijk van het beoogde doel, en eene grootere 

 scherpte, dan voor dat doel toereikend is, moet men niet eischen. Een slager 

 en een kruidenier zouden dwaas doen , indien zij voor hun wegingen de 

 balansen en gewichten van den chemicus gingen leenen. Maar den 

 chemicus is geen weegschaal te nauwkeurig. 



Had men voor de wetenschap niet meer noodig dan de vraag te 

 beantwoorden , of het licht al of niet eene oneindige snelheid bezit, brad- 

 ley's en roemer's ontdekkingen zouden dit voldoende hebben uitge- 

 maakt, en g^en natuuronderzoeker zou — daargelaten dat elk onder- 

 zoek, al is het schijnbaar geheel zonder nut, in de toekomst een groote 

 vruchtbaarheid kan verkrijgen — zijn tijd niet liever aan ander werk 

 besteden. Maar de astronomie zag met verlangen naar het oogenblik 

 uit dat hare zuster, de natuurkunde, langs den haar eigen weg met 

 eene nauwkeurigheid , die nimmer te groot kan wezen , de snelheid des 

 lichts zou doen kennen. 



Immers waren de afmetingen van ons zonnestelsel, dus de afstan- 

 den der planeten tot het zonsmiddelpunt , de afstanden der wachters 

 tot de planeten , en dergelijke grootheden , alle nauwkeurig gemeten , 

 maar slechts met een maatstaf, wier lengte zelf nog maar zeer ten 

 ruwe bekend was. Alle sterrekundige afstanden werden nl. uitgedrukt 

 in den afstand van de Aarde tot de Zon als maat , en het was deze afstand 

 zelf, die nog op een nauwkeurige vergelijking met aardsche maten, als 

 de kilometer, wachtte. 



Er zijn echter verschillende sterrekundige methoden in den loop der 

 tijden uitgedacht, om dit laatste vraagstuk op te lossen. Van eene 

 rechtstreeksche meting kan hier natuurlijk geen sprake zijn. Men meet 

 dus andere grootheden , die met .genoemden afstand in nauw verband 

 staan, en leidt zijne grootte uit de grootte van deze door berekening 

 af. Zoo heeft men uit verschijnselen aan de planeten Mars of Venus 

 waar te nemen, of uit sjekere onregelmatigheden in de bewegingen der 



