EENE PSYCHOLOGISCHE STUDIE NAAR 



AANLEIDING VAN EEN HANGEND 



VKAAGSTUK 



P. H A R T I N G. 



In het, zieleleven der beschaafde volken vertoonen zich van tijd 

 tot tijd verschijnselen die, als voortspruitende uit den ontwikkelings- 

 gang der menschelijke maatschappij , de aandacht van allen verdienen 

 die in den inensch een wezen zien, dat voor allengsche hoogere ont- 

 wikkeling vatbaar is. De beschaving, niet de uitwendige maar de 

 inwendige , de werkelijke veredeling van den mensch , moge zich niet 

 in eene rechte maar veeleer in eene spiraalvormige lijn voorwaarts 

 bewegen, deze moge zelfs tijdelijk eene terugloopende richting aanne- 

 men, toch leert een onbevangen blik op de geschiedenis dat het 

 menschdom in het algemeen voorwaarts streeft. Maar tevens leert 

 eene vergelijking van hetgeen men in onderscheiden tijden als voor- 

 uitgang heeft beschouwd, dat men ten dien aanzien zeer uiteenloo- 

 pende denkbeelden gekoesterd heeft en nog koestert. 



Er is een tijd geweest dat onder de Christenvolken het geloof of, 

 juister, de belijdenis van het geloof en zijne verspreiding als hoogste 

 doelwit werd erkend; bekeering was toen de leus; en nog bewonderen 

 wij den moed en de zelfopoffering dier mannen, die met verzaking 

 van alles wat het leven aangenaams en liefelijks aanbiedt, hunne 

 godsdienstige overtuiging in het gemoed van anderen trachtten over- 

 testorten en zoo het rijk van Christus , gelijk het door hen werd op- 

 gevat, uittebreiden. Doch al bewonderen wij ook velen hunner, die 



11 



