164 EENE PSYCHOLOGISCHE STUDIE 



elders in beschaafde landen allengs tot stand gekomen Vereenigingen 

 tot bescherming der dieren. Zij zijn een teeken des tij ds , en wij 

 aarzelen niet haar een heuglijk teeken te noemen. Doch , zoo de phi- 

 lanthropie, die niet onder scherpe controle van het verstand wordt 

 gehouden, reeds op een dwaalspoor kan geleiden, in nog veel hoogere 

 mate is dit het geval met de philotherie. ' Omtrent menschen, althans 

 hen die in onze onmiddellijke omgeving wonen, kan men zich gemak- 

 kelijk tamelijk juiste voorstellingen vormen , die aan ons oordeel tot 

 leiddraad kunnen strekken. Reeds moeielijker wordt zulks, zoodra wij 

 de grenzen van ons vaderland overschrijden en andere beschaafde vol- 

 ken in onze gedachten bezoeken. Andere gewoonten , andere zeden 

 brengen ook andere behoeften, andere denkbeelden met zich. Wij kun- 

 nen reeds in Frankrijk niet geheel denzelfden maatstaf aanleggen, die 

 in Nederland volkomen bruikbaar is. Verlaten wij echter de beschaafde 

 natiën , om ons te begeven onder de minder beschaafde en eindelijk 

 onder hen , die men met den algemeenen naam van wilde volken ge- 

 woon is te bestempelen, en het blijkt al meer en meer dat die maat- 

 staf geheel onbruikbaar wordt. Het is mijn doel niet dit hier in bij- 

 zonderheden aan te toonen , maar alleen in het voorbijgaan zij hier 

 aangestipt dat, naar mijne overtuiging, menig oordeel over sommige 

 ten aanzien der bewoners van den Oost-Indischen archipel genomen 

 of te nemen maatregelen zeer zoude gewijzigd worden, indien anthro- 

 pologische kennis meer verbreid ware dan zij het thans is. 



Nog oneindig lichter loopt men gevaar in zijn oordeel te falen, 

 wanneer men de beschermende hand ook over de dieren wil uitstrek- 

 ken. In een vroeger stukje 2 heb ik reeds aangetoond tot welke onge- 

 rijmdheden men vervalt , wanneer men zich hier niet voor overdrijvin- 

 gen weet te wachten. Ik heb dit toen op eene half schertsende wijze 

 gedaan. Een schrijver, 3 die geschroomd heeft zijn naam te noemen, 

 heeft dat gedeelte van het kleine opstel een satire genoemd, waarbij 

 ik de pen in gal heb gedoopt. Dit laatste ontken ik ten sterkste, 



1 Pliilant kropte van ?i\eo) , beminnen, en èv$-pMTtog , mensch; pAitotherie van 

 (otkeu en Sypïov , dier. 



3 Vivisectiën, Album der Natuur, 1874, bl. 65. 



'Ken paar bedenkingen, naar aanleiding van het conflict, ontstaan tusschen Prof. 

 Harting en de Vereeuiging tot Bescherming van Dieren te 's Gravenhage , betrekkelijk 

 Vivisectie, opgedragen aan de abonné's van het Album der Natuur, 's Gravenb. 1874;' 



