172 



EENE PSYCHOLOGISCHE STUDIE 



ling is in de maatschappelijke kwestien onzer dagen, weet dat de 

 vraag of die rechten werkelijk bestaan , op zeer uiteenloopende wijzen 

 beantwoord wordt. En toch hebben hier die juist of onjuist zooge- 

 naamde rechten nog het karakter van wederkeerigheid. In eene men- 

 schelijke maatschappij kan elk lid zich daarop tegenover de andere 

 leden beroepen. Die wederkeerigheid wordt echter reeds eenigszins be- 

 perkt , zoodra de leden eener beschaafde maatschappij met een geheel 

 onbeschaafd volk in aanraking komen , waar het abstracte denkbeeld 

 van recht nog volstrekt niet bestaat , en dat derhalve voor hetgeen 

 wij gewoon zijn de rechten van eiken mensch te noemen, daarbij al- 

 leen denkende aan volken die eenen zekeren trap van beschaving heb- 

 ben bereikt , ook geen den minsten eerbied koestert. In de verhouding 

 tusschen dieren en menschen ontbreekt het karakter der wederkeerig- 

 heid geheel en al. Al heeft men ook leeren inzien dat er niet zulk 

 een scherpe grens tusschen den mensch en de overige dieren bestaat 

 als men dit vroeger meende , al heeft men ook erkend dat de dieren 

 dezelfde neigingen, driften en hartstochten als wij menschen hebben, 

 en dat velen hunner onmiskenbare blijken geven van zich bij hunne 

 handelingen door vroegere ervaring te laten besturen , dat zij derhalve 

 ook eene zekere mate van verstand bezitten, toch blijft het waarheid 

 dat er zelfs tusschen de hoogste diersoorten en het op den laagsten 

 trap staande menschenras een afgrond bestaat, die , ofschoon niet bodem- 

 loos, toch onpeilbaar diep is. Ik voor mij geloof dus dat men verstan- 

 diger doet , wanneer men het woord recht , dat een denkbeeld uitdrukt 

 hetwelk ontstaan is uit eene abstractie , waartoe de dieren niet in staat 

 zijn , niet gebruikt bij het uitdrukken van den aard der verhouding , 

 waarin de mensch tot de dieren staat. 



Wil men het echter gebruiken , wil men aan de dieren zekere on- 

 vervreemdbare , hun van nature aangeboren rechten toekennen , dan zij 

 men ook consequent. En wees dan verzekerd, dat indien de dieren ons 

 hunne Declaration of rights konden voorhouden , daarin nog vrij wat meer 

 zoude te lezen staan dan de eenvoudige eisch van voortaan niet meer 

 buiten hunne toestemming aan eene vivisectie te worden onderworpen. 

 Zij zouden hun recht op het leven laten gelden, dat de mensch 

 hun ontneemt , om zich met hun vleesch te voeden , met hunne vacht 

 zich te kleeden , hunne huid tot leder te verwerken. Zij zouden hun 

 recht van eigendom verdedigen; de bijen zouden ons honig en 

 was weigeren; de roofdieren zouden beweren recht op hunne jacht- 



