174 EENE PSYCHOLOGISCHE STUDIE 



terwijl ik gaarne den dichter nazeg: 



Ehret die Frauen , sie flechten uud webeu 

 Himmliche Rosen in 's irdische Leben. 



Toch moeten mannen mannen blij ven , en ik houd mij overtuigd 

 dat, indien dames mij de eer mochten aandoen deze bladzijden, of- 

 schoon niet rechtstreeks voor haar geschreven, te lezen, zij de eerste 

 zullen zijn om mij dit toe te stemmen. De man en de vrouw zijn als 

 twee verschillende muziekinstrumenten , die elk hun eigenaardig timbre 

 hebben. Men ontlokt aan een waldhoorn geen viooltoonén. Wanneer 

 een man in den fausset-toon spreekt, loopt hij groot gevaar van uit- 

 gelachen te worden , terwijl een grove borststem ons bij eene vrouw on- 

 aangenaam aandoet. De beste eigenschap van de vrouw is liefde, die 

 van den man kracht , energie. Maar de liefde wordt wel eens week , de 

 kracht wordt wel eens ruw. Alleen door harmonische samenwerking der 

 beide seksen, door aankweeking en ontwikkeling der goede en edele 

 eigenschappen die aan elke sekse in het bijzonder van nature eigen 

 zijn, kan het menschdom in zijn geheel allengs zich hooger verheffen. 



Wij willen nu echter het vraagstuk der vivisectien nog van eene 

 andere zijde beschouwen. Al ben ik ook van oordeel dat er van rech- 

 ten , die de dieren tegenover den mensch zouden hebben , eigenlijk geen 

 sprake behoort te zijn, toch erken ik ten volle dat de mensch plich- 

 ten te vervullen heeft in de verhouding waarin hij tot de dieren 

 staat. Wij zijn zoo gewoon de woorden recht en plicht als correlatief 

 te beschouwen, dat men allicht het voor uitgemaakt houdt dat waar 

 de plicht bestaat, een daaraan beantwoordend recht moet aanwezig 

 zijn. Toch is dat geenszins altijd het geval. Men kan b. v. het recht 

 op onderstand ontkennen en het desniettegenstaande zijn plicht achten 

 naar vermogen hulpbehoeftigen te ondersteunen. Zoo is het ook hier. 

 De mensch heeft plichten tegenover de dieren, niet omdat de dieren 

 zekere rechten daarop hebben, maar omdat de mensch mensch is en 

 zich dien eernaam moet waardig toonen. Hij kan , wat de dieren niet 

 kunnen, anders dan uit vrees voor straf, zijne booze neigingen en harts- 

 tochten leeren betoomeu , en het is zijn plicht dit te doen ook daar, 

 waar niet menschen maar dieren daarvan de slachtoffers zouden zijn. 

 Wreedheid, die behagen schept in het lijden van een dier, zelfs het. 



