226 HOE DE PLA.NTEN REIZEN. 



door verstuiving wegwaait. Niet zelden ook worden zij dan met die 

 zandmassa meegevoerd en op een afstand weer neergeworpen, waar zij 

 zich spoedig vasthechten. 



Die onderaardsche stengels nu van het Zand-Rietgras verkrijgen 

 in éénen zomer eene aanzienlijke lengte, ja zelfs de zij delingsche ver- 

 takkingen ervan worden in korten tijd verscheidene meters lang. Daar 

 wij nu zien dat zij op afstanden van ongeveer een palm zulke jonge 

 planten voortbrengen , welke , even als die der Aardbeziën , in den grond 

 vastwortelen en weldra als afzonderlijke planten leven, behoeft men 

 waarlijk niet te vragen of zulk een plant zich in eenige jaren ook 

 kan uitbreiden; dan behoeft men niet meer verwonderd te zijn haar 

 allerwege in het duin aan te treffen. 



Hierbij willen we ons bepalen. Ik haalde slechts enkele voorbeelden 

 aan , en dit getal zou honderdvoudig kunnen vermeerderd worden , om 

 te doen zien hoe zeker de Natuur hare maatregelen nam, ter instand- 

 houding van het plantenrijk niet alleen , maar opdat dit zich overal 

 over de aarde zou kunnen verbreiden, waar bodem en klimaat het maar 

 eenigszins gedoogen. 



En wanneer wij nu zulke, vaak op zichzelf zeer eenvoudige, maar 

 in hun gevolgen hoogst belangrijke verschijnselen opmerken, hebben 

 wij daar dan niets anders voor over dan een koel: "dat alles is zeer 

 natuurlijk , 't kan niet anders , want oorzaak en gevolg grijpen 

 in elkaar, en maken het schijnbaar wondervolle noodzakelijk — on- 

 vermijdelijk?" — 



Goed! dat het zoo zij; trouwens, dat wij de natuurverschijnselen 

 leerden te beschouwen in verband met de oorzaken die er aan ten grond- 

 slag liggen, is als een der grootste overwinningen der natuurkundige 

 wetenschappen van den laatsten tijd te waardeeren. 



Vroeger toch nam men de natuur zooals zij zich aan het oog voordeed. 

 Men zag al die uitkomsten en men bewonderde ze, maar men zag ze 

 meestal op zichzelf, en de bewondering berustte veelal op het onbe- 

 grijpelijke. En, zeker, ook dat wat we niet kunnen begrijpen, het ver- 

 dient onze bewondering, het wekt ons ontzag in hooge mate. 



Daarom behoefde men het ook niet als heiligschennis uit te krijten , 

 waar sommigen trachtten te begrijpen, wat men zich nu eenmaal in 't hoofd 

 gesteld had dat boven onze bevatting lag. Door al te zeer aan dit denk- 



