HOE DE PLA.NTEN REIZEN. 227 



% 



beeld te hechten, komt men niet tot een geregeld begrip van den sa- 

 menhang, van de grootschheid van het geheel. 



Sedert men begreep dat men verder mocht, dat men verder moest 

 gaan, wilde men van de toevertrouwde talenten niet alleen interest, 

 maar interest van interest verkrijgen ; sedert het denkbeeld meer en meer 

 vastwortelde , dat elk verschijnsel in de natuur , op welk gebied ook , 

 het gevolg moet zijn van eene voorafgegane oorzaak, en men niet 

 tevreden was vóór men zoo goed mogelijk die oorzaak leerde kennen, 

 kreeg men van de natuur geheel andere begrippen ; toen bleek het dat 

 die oorzaak op hare beurt weder het gevolg was eener andere oorzaak , 

 en leerde men alles wat op de aarde betrekking heeft kennen als één 

 samenhangend geheel, waarvan al de deelen met elkander in een onaf- 

 scheidelijk verband staan. Toen werd de mensch wel is waar van het voet- 

 stuk, waarop overmoed en onkunde hem geplaatst hadden, zonder omstan- 

 digheden afgelicht, maar werd hem tevens zijne ware plaats aangewezen , 

 die niet door menschen , maar door de onveranderlijke wet der Natuur , 

 de wet van oorzaak en gevolg, voor hem bestemd was; want men 

 moest bijna ziende blind zijn om, met de bewijzen vóór zich, niet te 

 begrijpen , dat ook hij slechts een schakel uitmaakt van dat geheel , 

 dat zijn ontwikkeling en uitbreiding als niets anders te beschouwen zijn 

 dan als een opeenstapeling van oorzaken en gevolgen. 



— Als niets anders dan dat? 



— Maar ik bid u, is dat niet genoeg, en verkrijgt juist daardoor alles 

 wat wij om ons heen zien plaats grijpen niet een veel hoogere beteekenis ? 



Is een boek u schooner, als gij van elke bladzijde slechts een paar 

 frasen, die gij niet eens begrijpt, kunt toejuichen om hare rhetorische 

 waarde , dan wanneer gij , door lezen en herhaald lezen , den samenhang 

 begrijpt tusschen bladzijden en hoofdstukken, en den draad vat die het 

 geheel aanéén verbindt? 



Zult gij juist in het laatste geval niet te meer u gedrongen gevoelen 

 om den schrijver toe te juichen , te achten , te eeren ? 



Veel is er bij dit alles, wat ons nog raadselachtig en duister is, en 

 veel zal er gewis duister blijven , want vaak komt juist uit de oplossing 

 van het ééne raadsel een nieuw en nog moeilijker op te lossen raadsel 

 voort ;_ maar gewis ook zal men in het opsporen dier oorzaken gaandeweg 

 tot beter uitkomsten geraken , en zal er veel , wat tegenwoordig nog tot 

 de natuurwonderen behoort, daardoor te verklaren zijn. 



Maar zie! — en hier komt het ons op 't oogenblik voornamelijk 



