228 HOE DE PLANTEN KEIZEN. 



op aan — ook de meest stellige overtuiging van die causaliteit in 

 de natuur behoeft in 't allerminst de stem der poëzie niet te smo- 

 ren, die daarin allerwegen tot ons spreekt; zij behoeft geen hinder- 

 paal te zijn tegen die ziels verheffing , die wij gewaar worden , wan- 

 neer wij zien dat zulke verschillende eigenschappen , krachten en 

 vermogens samenwerkten om in dit opzicht de aarde te doen worden 

 wat deze is , zonder dat wij in de verte zelfs maar kunnen gissen wat van 

 dat alles het einddoel mag zijn ; zij behoeft , ja zij vermag onzen geest 

 niet aan banden te leggen , waar die zich , juist omdat hij de oor- 

 zaken opspoorde en de gevolgen daaraan "wist te verbinden , boven 

 het stoffelijke tracht te verheffen , terwijl ons spiedend oog door den 

 nevel tracht te boren, die den tijd van de eeuwigheid, het zichtbare 

 van het onzichtbare, die het schepsel van den Schepper scheidt. 



Leiden, Nov. 1871. 



NASCHRIFT. 



Juist terwijl dit laatste blad in proef vóór mij ligt , ontvang ik van 

 Prof. hildebrand , te Freiburg , zijn kortelings verschenen werk , getiteld : 

 Die Verbreitungsmittel der PJlanzen. ' Door dit werk loopt, opmerkelijk 

 genoeg, dezelfde gedachtengang , zóó gelijkend op enkele plaatsen (ik 

 heb er thans nog slechts het eerste hoofdstuk , waarin hij in het algemeen 

 over de verbreidingsmiddelen der planten spreekt , van gelezen) dat , 

 ware het boek van een ander schrijver en in Nederland verschenen, 

 men licht tot het vermoeden zou komen dat hij , toen ik dit stuk in den 

 winter van 1871 — 72 en van 1872 — 73 op sommige plaatsen gedeeltelijk 

 als voordracht bezigde, toen onder mijn gehoor was geweest en enkele 

 gedeelten onwillekeurig aan zijn herinnering ontleende , wat in dit geval 

 echter, gelijk van zelf spreekt, niet zoo is. Dit boek bevat echter, wat natuur- 

 lijk is , daar het met een meer bepaald wetenschappelijk doel werd geschre- 

 ven, een groot aantal bij zonderheden die hier .ontbreken, en is bovendien 

 in de behandeling veel grondiger en degelijker. Had ik het vroeger ont- 

 vangen , ik zou er nog onderscheidene merkwaardige feiten aan hebben 

 ontleend, wat nu echter onmogelijk was. Hun, die in dit onderwerp 

 bijzonder belang stellen , zij het daarom zeer aanbevolen. 

 April 1874. 



} Leipzig. Verlag von wiui. engelmann, 1873» 



