262 OVER DE BEWEGING EN DEN PHYSISCHEN TOESTAND 



reuzenschreden , als het ware hand aan hand op den goeden weg 

 voortgaan. 



Maar ook slechts deze twee ; zoodat men niet zonder eenig recht zou 

 kunnen vragen of wel de beschouwing van al het groote en nieuwe , 

 dat dagelijks wordt tot stand gebracht , voldoenden grond oplevert voor 

 eene ontboezeming , zoo ruim van zin als de boven nagesprokene. Menig 

 vurig bewonderaar van de vindingen onzer eeuw zou allicht , bij eenig 

 nadenken, van de noodzakelijkheid eener meer beperkte uitspraak zijn 

 te overtuigen. 



Slaan wij , bij voorbeeld , het oog op de sterrekunde. 



Overal op aarde , waar beschaafde volken wonen , bespieden met on- 

 verdroten ijver en volharding bekwame mannen jaar in jaar uit het 

 sterrenheir. Waar de hulpmiddelen blijken onvoldoende te zijn voor het 

 doel, dat zij beoogen, daar staan straks vaardige werktuigkundigen hun 

 ter zijde om naar hunne aanwijzing in die leemten te voorzien. Waar 

 hunne eigene krachten te kort schieten om de geheimen te ontsluieren , 

 die in de resultaten hunner waarneming liggen opgesloten, daar leent 

 de wiskundige zijne onschatbare diensten; niet zelden ook wijst hij hun, 

 op grond zijner beschouwingen , den weg aan , die rechtstreeks tot nieuwe 

 ontdekkingen leiden moet. De mildheid van gouvernementen of de eer- 

 zucht van partikulieren doet overal sterrewachten verrijzen, voorziet 

 ze van kostbare instrumenten, bezoldigt het noo.dige personeel. 



En toch , bij al die opofferingen , bij al dat talentvolle samenwerken , 

 wat is er van de vorderingen, die de sterrekunde maakt? Nauwelijks 

 beleefden wij het eerste eeuwfeest van de geboorte der eigentlijke 

 scheikunde , en geen oogenblik gaat er voorbij , dat niet herinnert aan 

 haar krachtig leven; wat daarentegen dwingt aandacht te schenken 

 aan hare eens zoo trotsche zuster, nu er reeds bijna drie eeuwen ver- 

 streken zijn sedert het oogenblik, waarop de eerste kijker naar den 

 hemel gericht werd ? Waarlijk , wie den lof der natuurwetenschappen 

 bezingende daartoe alleen aanleiding neemt uit de wijze waarop zij 

 in het dagelijksch leven optreden , zijn lied geldt de sterrekunde niet. 

 Zij laat zich weinig zien onder de menschen ; wie haar wil leeren ken- 

 nen moet zich de moeite getroosten zich te huis aan haar te laten 

 voorstellen. Maar daar zal hei dan ook blijken dat, waar die andere 

 vooruitgingen , zij niet heeft stilgestaan ; dat zij , vooral in den loop 

 dezer eeuw en meer bepaaldelijk in het nu bijna afgeloopen derde vier- 

 endeel , zich even krachtig als onverwacht heeft ontwikkeld in eene 



