DER VASTE STEUREN. 263 



richting , die zelfs een der besten harer vereerders , eenige jaren gele- 

 den voor haar gesloten waande '. 



I. 



De oudheid en de middeleeuwen hadden voor de kennis van den 

 hemel , hoewel betrekkelijk veel , toch inderdaad slechts weinig ver- 

 richt. De ligging van de banen van zon en maan met betrekking tot 

 den evenaar, de verplaatsing van het nachtevenings-punt langs deze 

 en de omloopstijden der voornaamste planeten waren vrij nauwkeurig 

 bepaald. Omtrent de inrichting van het zonnestelsel daarentegen was 

 eene hypothese gemaakt zoo omslachtig , dat zij die haar het best door- 

 zagen aan hare waarde het meest twijfelden. Reeds was die twijfel in 

 de laatste helft der zestiende eeuw luide uitgesproken, reeds had 

 copernicus (1473 — 1543) in zijn boek "de revólutionibns orbium coeles- 

 tium?' 1 aangetoond hoe hoogst waarschijnlijk het was dat de aarde zich 

 om hare as zou wentelen en daarenboven met de planeten zich om 

 de zon zou bewegen, toen eene op den eersten aanblik hoogst eenvou- 

 dige vinding voor de sterrekunde een schoone toekomst opende. 



Sedert toch , in 1609 , galilei den hier te lande uitgevonden kijker 

 voor het eerst naar den hemel richtte, had zij zich van de hulp eener 

 machtige bondgenoote , de natuurkunde , verzekerd. Dat bondgenoot- 

 schap leverde reeds dadelijk deze vrucht dat het, door de ontdekking 

 van Jupiter's manen en van de phasen van Venus , twee der tegen 

 het stelsel van copernicus ingebrachte bezwaren uit den weg ruimde. 

 Het verschafte daarenboven in de waarnemingen van tycho brahé 

 (1546—1601) den grondslag waarop kepler (1571 — 1630) zijne wetten, 

 den loop der planeten betreffende, zou vestigen. 



Het is bekend hoeveel moeite het gekost heeft de aarde algemeen 

 als planeet te doen erkennen ; een direkt bewijs voor haar bestaan als 

 zoodanig te leveren was dan ook het ernstig streven van de sterre- 

 kundigen in de zeventiende en achttiende eeuw. Omtrent de richting 

 waarin men het had te zoeken waren voor- en tegenstanders het eens ; 



1 Het is zeker niet meer dan vijftien jaar geleden , dat onze onsterfelijke kaiser in 

 partikuliere gesprekken zijn leedwezen te kennen gaf over 'Ae, zijns inziens, voor 's hands 

 tot onvruchtbaarheid veroordeelde nasporingen , betreffende de physische gesteldheid der 

 hemellichamen. 



