264 OVER DE BEWEGING EN DEN PHYSISCIIEN TOESTAND 



en naarmate de eersten het met meer aandrang vorderden verdub- 

 belde de ijver der laatstgenoemden. Het lag, om zoo te zeggen, zoo 

 voor de hand. Immers , wanneer de aarde jaarlijks een zoo uitgestrekte 

 baan om de zon had te beschrijven , dan ,kon het wel niet anders of de 

 vaste sterren moesten deze verartdering in de standplaats des waar- 

 nemers verraden. Uit zoo van elkander verwijderde punten van het 

 heelal beschouwd wordende moesten zij , schoon steeds dezelfde plaats 

 in de ruimte innemende, zich schijnen te bewegen en in hare schijn- 

 bare beweging een getrouwe afbeelding van die der aarde vertoonen. 

 Zij moesten dit . . . tenzij haar afstand van de aarde onmetelijk groot 

 ware, zelfs in verhouding tot de afmetingen van de aardbaan. 



Bradley (1692 — 1742) zocht te vergeefs deze zoogenoemde jaarlijk- 

 sche parallaxis der vaste sterren uit zijne waarnemingen af te leiden. 

 En mocht hij al gelukkig genoeg zijn om door haar tot een bewijs 

 voor de beweging der aarde te geraken , even overtuigend als het ver- 

 geefs gezochte , het raadsel waarom de vaste sterren niet onmiddellijk 

 door een schijnbare verandering in stand de wezentlijke verplaatsing 

 der aarde nabootsen , bleef onopgelost. De ontdekking van de jaarlijk- 

 sche aberratie van het licht der vaste sterren wierp echter allen twijfel aan 

 de beweging der aarde om de zon omver; ook werd de zienswijze om- 

 trent de afmetingen van het heelal door bradley's waarnemingen ver- 

 ruimd. Maar tevens spoorden zij aan tot nieuwe onderzoekingen om- 

 trent de wezentlijke grootte dier afmetingen. 



De weg, dien men daarbij had te bewandelen, was aangewezen. Nu 

 het zeker was dat de aarde jaarlijks een uitgestrekte baan in het 

 heelal beschreef, behoefde men slechts met verdubbelden ijver en 

 nauwkeurigheid naar de grootte van de jaarlijksche schijnbare ver- 

 plaatsing eener vaste ster te zoeken; mocht men er in slagen haar 

 bedrag te bepalen, dan zou ook tegelijk de afstand dier ster bekend worden. 

 Immers uit waarnemingen op aarde, die ieder in staat is bijna dage- 

 lijks te doen , is het bekend dat de schijnbare verplaatsing van eenig 

 verwijderd voorwerp , behalve van het bedrag onzer eigene verplaatsing, 

 rechtstreeks afhangt van den afstand van dat voorwerp zelf; dat het 

 toch schijnbaar minder verplaatst wordt naarmate het verder is ver- 

 wijderd , en omgekeerd. Uit de grootte van de middellijn der aardbaan 

 en uit het verschil der richtingen, waarin men uit hare beide uit- 

 einden een ster waarneemt, was dus haar afstand onmiddellijk af 

 te leiden. 



