DER VASTE STEREEN. 265 



Toch moesten de pogingen, om op deze wijze den afstand der vaste 

 sterren te leeren kennen, nog langen tijd vruchteloos blijven. 



Twee wegen stonden ter bepaling van de jaarlij ksche parall axis open. 



Men kon vooreerst, zooals Bradley gedaan had, door gedurende eenigen 

 tijd (1725—1728) getrouw de plaats eener vaste ster aan den hemel 

 te bepalen, trachten onmiddellijk kennis te krijgen van hare plaats- 

 verandering. Maar in dit geval moest , wilde men slagen , alles wat 

 overigens nog kon maken dat de waargenomen plaats niet de ware 

 plaats was , bekend zijn en in rekening gebracht worden. Hoe kleiner 

 de gezochte verplaatsing was, des te eerder kon zij onder fouten van 

 dezen aard worden bedolven. Bedenkt men nu dat de abberratie van 

 het licht der vaste sterren en de nutatie of schudding der aardas eerst 

 door bradley zelf werden ontdekt en dat de invloed van de straalbreking, 

 die het licht bij het gaan door den dampkring ondervindt, eerst op 

 grond van laplace's (1749 — 1827) bespiegelingen met juistheid kon 

 worden berekend, dan is het niet te verwonderen dat het den sterre- 

 kundigen in de achttiende eeuw niet heeft mogen gelukken langs dezen 

 weg tot de oplossing van het vraagstuk te geraken. 



Maar men kon ook in de tweede plaats, daarbij een raad opvolgende reeds 

 door galile] gegeven , ter bepaling van de jaarlijksche parallaxis , gebruik 

 maken van de zoogenaamde optische dubbelsterren ; dat wil zeggen van ster- 

 ren , die uit de aarde gezien wel naast elkander schijnen te staan , maar van 

 welke het waarschijnlijk is , dat de eene op veel grooteren afstand van 

 haar verwijderd is dan de andere. Is dit zoo , dan zal deze eene veel 

 grootere schijnbare plaatsverandering ondergaan dan gene ; dan kan 

 zelfs , als gene onmetelijk veel verder staat en daarom geene schijn- 

 bare plaatsverandering aantoont , zij als vast punt dienen ten opzichte 

 waarvan men de plaats der schijnbaar bewegelijke nabuur bepaalt. En 

 bij deze bepaling heeft men den invloed van fouten als de bo venge- 

 noemden niet te duchten ;• aberratie en straalbreking hebben op de 

 richting , waarin hare stralen het oog bereiken , denzelfden invloed ; zij 

 verplaatsen haar gezamentlijk en wijzigen haren stand ten opzichte van 

 elkander niet. Bedenkt men echter , dat deze soort van waarnemingen 

 het aanbrengen in den kijker vordert van een werktuig, dat geschikt 

 is om zulke kleine plaatsveranderingen en afstanden te meten en dat 

 eerst in 1824 in den mik rometer van fraunhofer den sterrekundigen 

 zulk een werktuig word aangeboden, dan heeft men de verklaring 

 waarom galilei's raad tot op het tweede vierendeel onzer eeuw niet 



