268 OVER DE BEWEGING EN DEN PHYSISCHEN TOESTAND 



op een vlak , waarop de genoemde lijn loodrecht staat. Toch is het 

 duidelijk dat hoe grooter de verplaatsing is die wij bij eene ster waar- 

 nemen, ook des te grooter de kans zal zijn dat zij betrekkelijk weinig 

 van ons verwijderd is; op kleinen afstand gelegen zal toch de afgelegde 

 baan , of hare projectie , zich grooter voordoen dan wanneer zij uit een 

 meer verwijderd oogpunt wordt beschouwd. 



Deze overweging nu strekte tot leiddraad bij de keuze van de vaste 

 sterren, door wier waarneming men de parallaxis wilde leeren kennen. 

 Zij vestigde die van bessel op N°. 61 van de Zwaan, omdat deze jaar- 

 lijks een boogje van iets meer dan 5 sekonden aan den hemel vordert. 

 Daar hare eigen beweging door ons zoo betrekkelijk groot wordt gezien 

 moet zij naderbij ons staan dan andere sterren , en indien dit het geval 

 is zal zij ook ten gevolge van de beweging der aarde jaarlijks een groo- 

 ter kringetje schijnen te doorloopen dan die andere. Zoo ongeveer 

 redeneerde bessel, en wij hebben gezien dat zijne keuze hem tot het 

 beoogde doel voerde ; dat het dien sterrekundige gelukte uit zijne waar- 

 nemingen de j aarlij ksche parallaxis en uit deze weder den afstand dei- 

 genoemde ster af te leiden. 



Nu wij laatstgenoemde kennen, weten wij ook dat dit boogje van 

 5 sekonden de grootte is , waaronder zich aan ons de weg van ongeveer 

 2500 millioen kilometers vertoont, dien de genoemde ster jaarlijks in 

 de richting loodrecht op de gezichtslijn vordert in de ruimte. 



Zoo leidden ook hier onderzoekingen , met een bepaald doel ingesteld, 

 tot andere , die , slechts zijdelings met dat doel in verband staande, den 

 weg openden tot een rijken schat van kennis. Niet slechts dat wij thans 

 omtrent de eigen beweging van ongeveer 6000 sterren met zekerheid 

 zijn ingelicht : ook omtrent de zon weten wij , door hare tusschenkomst , 

 dat zij , daarbij de aarde en de overige planeten met zich voerende , 

 met eene snelheid van 444 kilometers in het jaar in eene bepaalde rich- 

 ting vooruitsnelt in de ruimte. 



De overtuiging dat eene zoodanige eigene beweging der zon werkelijk 

 bestaan moest, werd reeds in 1730 door biedenburg en in 1761 door 

 lambert uitgesproken; zij berustte op de meening dat de zon zelve in 

 natuur met de vaste sterren zou overeenkomen en aan de bewe- 

 ging van hare natuurgenooten zou deelnemen. William herschell 

 (1738 — 1822) bracht reeds in 1783 door zijne waarnemingen dit ver- 

 moeden tot zekerheid; hij wees eene kleine ster in Hercules aan als 

 het punt aan den hemel waarheen de beweging van het zonnestelsel 



