DER VASTE STERREN. 269 



gericht is. Toch komt aan onze tijdgenooten , aan gauss (1777 — 1855), 

 aan argelander , den nog in leven zijnde hoogleeraar in de sterrekunde 

 te Bonn, en aan airy , den Royal Astronomer van Engeland , de eer toe , 

 tot de juiste kennis van de richting en de snelheid der beweging meest 

 te hebben bijgedragen. 



Hoeveel scherpzinnigheid er vereischt werd bij het beoordeelen van 

 hetgeen de waarneming der vaste sterren aangaande de gezochte eigen 

 beweging van het zonnestelsel kon leeren, is lichtelijk in te zien. Waar 

 alles rondom ons zich beweegt op zijne eigene wijze , daar zal , indien 

 wij zelve niet stilstaan, de onmiddellijke waarneming slechts een moeie- 

 lijk te ontwarren samenstel van beiderlei verplaatsing opleveren. Ston- 

 den de sterren rondom ons stil, dan werd de zaak eenvoudig. De rechts 

 en links van ons geplaatste zouden schijnbaar zich achterwaarts be- 

 wegen ; die achter ons lagen zouden naderbij , die voor ons lagen verder 

 van elkander schijnen te rukken. Nu aan die vooronderstelling niet is 

 voldaan , kan alleen de overtuiging , dat in het onderstelde geval de zaak 

 zich zóó zou toedragen , het oordeel leiden bij het scheiden van het objec- 

 tieve en subjectieve; deze doet inzien in welken zin de beweging der 

 in verschillende richting rondom de aardbaan geplaatste sterren van 

 de in waarheid plaats grijpende zal moeten afwijken, indien de zon die 

 baan zelve in de ruimte met zich medevoert. 



Wij behoeven niet te zeggen dat absolute zekerheid moeielijk te ver- 

 krijgen is , wanneer zij moet worden opgedolven uit waarnemingen die 

 van onze eigene beweging een zoo duister en verward beeld leveren ; 

 zelfs is het bedrag van de beweging der vaste sterren , zooals die zich 

 aan ons voordoet , nog altijd met een betrekkelijk groote waarschijnlijke 

 fout behebt. Terwijl dan ook anderen het punt trachtten aan te wijzen 

 waarheen wij ons bewegen , vergenoegde gauss zich met de bepaling 

 van het vierhoekje aan den hemel , binnen wiens omtrek dat punt zeker 

 moet gelegen zijn. Zooveel is zeker dat er nog vele jaren , misschien 

 eeuwen, zullen moeten voorbijgaan eer het met voldoende zekerheid zal 

 zijn uit te maken of dit punt zich in eene bepaalde richting verplaatst ; 

 m. a. w. of de weg , dien het zwaartepunt van het zonnestelsel volgt , 

 eene rechte dan wel eene kromme lijn is. Mocht dit laatste het geval 

 zijn en mocht het daarbij blijken , dat de snelheid der beweging naar de 

 tweede wet van kepler was geregeld , dan zouden deze feiten wijzen op het 

 bestaan van een centraallichaam , waaromheen zonnestelsels zich zouden 

 bewegen als de planeten om de zon. Eene kromlijnige gelijkmatige be- 



