272 OVER DE BEWEGING EN DEN PHYSISCHEN TOESTAND 



nabij elkander gelegene lichtgevende punten te scheiden. Al de paren 

 die in strüve's catalogus zijn vermeld, ziet het ongewapend oog als 

 enkelvoudige sterren; die het als dubbelsterren ziet zijn reeds eenige 

 minuten boogs aan den hemel van elkander verwijderd. Nog da- 

 gelijks worden aan het getal paren van bekende dubbelsterren nieuwe 

 toegevoegd , en haar getal zal steeds toenemen naarmate kijkers met 

 krachtiger vermogen op den hemel worden gericht. Ja, wanneer de 

 verbetering onzer hulpmiddelen in dit opzicht haar uiterste grens zal 

 bereikt hebben , zal het aantal ons bekende dubbelsterren nog ver be- 

 neden het getal der werkelijk bestaande zijn. Die boogjes toch van 

 weinige sekonden lengte zijn de afmetingen waaronder wij afstanden 

 van eenige duizenden millioenen kilometers zien ; en het zou dwaas 

 zijn te verwachten dat, waar de grenzen onzer hulpmiddelen gelegen 

 zijn ook tevens de grenzen zouden liggen, die de natuur zich , om zoo 

 te zeggen , bij het regelen dezer op zich zelve nog zoo groote afme-* 

 tingen zou gesteld hebben. 



De merkwaardigheid van de dubbele en veelvoudige sterren ligt 

 daarenboven niet zoozeer in haar aantal als wel in de bijzondere ver- 

 houding , waarin hare onderdeelen staan tot elkander. Neemt men een 

 van deze als een vast punt aan en teekent men nauwkeurig de plaat- 

 sen aan, die de andere achtervolgens ten haren opzichte inneemt, dan 

 blijkt het dat elk dezer sterren rondom de andere een ellips schijnt 

 te beschrijven. 



Reeds aan herschell was deze betrekkelijke beweging der veelvou- 

 dige sterren niet onbekend gebleven. Om haar te kunnen waarnemen , 

 indien zij , zooals hij vermoedde , bestond , had hij steeds de plaats van 

 de zwakste der twee bepaald ten opzichte van de meest heldere; zoo 

 doende gelukte het hem omtrent eenige ten minste de zekerheid te 

 verkrijgen , dat zij met betrekking tot elkander van stand veranderden. 

 De reuzenarbeid van struve voerde reeds een stap verder. De plaats- 

 veranderingen van eenige der door hem waargenomen dubbelsterren 

 leverden reeds voldoend materiaal om , uitgaande van de onderstelling 

 dat de aantrekkingskracht den betrekkelijken loop der haar samenstel- 

 lende deelen regelt , de banen te berekenen. 



Het is hier de plaats niet in bijzonderheden te treden omtrent den gang 

 der berekening. Alleen dit zij opgemerkt , dat enke (1791 — 1865) eene re- 

 ken wijze heeft aan do hand gedaan , waardoor men , uit vier juist gekozene 

 bepalingen van de plaats der eene ster ten opzichte van de andere , tot 



