274 OVER DE BEWEGING EN DEN PHYSISCHEN TOESTAND 



de omloopstijd en de afmetingen van de baan eener dubbelster in de 

 Groote Beer door hem waren berekend en dat bij voor den eerstge- 

 noemde een duur had gevonden van 60,6 jaar. Tot deze uitkomst 

 was hij echter slechts geraakt door al de waarnemingen, voor 1821 

 gedaan, buiten rekening te laten. Bracht hij die wel in rekening dan 

 was de baan niet meer een gesloten kromme lijn: men zou dan moeten 

 besluiten tot eene beweging langs een spiraal. Klaarblijkelijk zijn het 

 de fouten in de vroegere waarnemingen die deze afwijking veroorza- 

 ken; twee plaatsen, ééne in 1782 door heeschell en ééne in 1819 

 door struve bepaald , toonen dan ook afwijkingen aan die aan geen 

 andere oorzaak zijn toe te schrijven ; de eerstgenoemde , bij voorbeeld , 

 stelt den afstand tusschen de beide sterren anderhalf maal zoo groot 

 als de halve lengte van de groote as der baan door flammarion berekend. 



Maar hoe dit zij , aan de waarheid van het beginsel , waarop de be- 

 rekeningen rusten , doen deze verschillen , wier oorzaak men kent , 

 geen afbreuk. Een dubbelster in het beeld Hercules, wier omloopstijd 

 van ruim 36 X J 3 jaar de kortste is der ons bekende, heeft reeds meer 

 dan eenen omloop onder de oogen der sterrekundigen volbracht en daarbij 

 van die waarheid getuigenis afgelegd. Door analogie mogen wij op 

 grond dier getuigenis besluiten, dat ook bij haar zusterental die waar- 

 heid geldt , en , zoo doende , de overtuiging uitspreken dat dezelfde 

 kracht , die in ons stelsel de beweging der planeten om de zon regelt , 

 in de verst verwijderde streken van het heelal zonnen om zonnen wen- 

 telen doet. 



Wij weten dat van alle stof aantrekkingskracht uitgaat, zoodat 

 waar meer dan twee hemellichamen van ongeveer gelijke massa, en 

 tusschen wier onderlinge afstanden geen al te groot verschil bestaat, 

 een stelsel vormen , het eene op de beweging van het andere een krachti- 

 gen storenden invloed moet uitoefenen. Hoe samengesteld zal dan niet 

 de relatieve beweging moeten zijn der veelvoudige sterren , maar tevens 

 hoe leerrijk , als voortgezette studie ons met al hare bijzonderheden 

 zal hebben bekend gemaakt. Van die drievoudige ster in Casiopeia bijv. 

 waarin eene ster om de andere loopende de derde met zich schijnt 

 mede te voeren; van die viervoudige in de Lier die met een dubbelster 

 in dat zelfde beeld, waarvan zij slechts 3'/ 2 minuut boogs verwijderd 

 is , een stelsel schijnt uit te maken ; van die zesvoudige , of volgens 

 secchi (1857) zevenvoudige, in Orion, van wier helderste , die in de vier 

 hoekpunten eens trapeziums staan , twee door een wachter vergezeld zijn. 



