1 



zegevierde dit plichtsbegrip: de strijd vóór en tegen het behoud dei 

 slavernij is heet geweest. Immers, toen Wilberforce optrad als voor- 

 vechter voor de rechten van onder het slavenjuk gekromde broeders, 

 ondervond ook hij „bitsheid en hatelijkheden", werd ook hem de be- 

 schuldiging van „onbevoegde inmenging" naar het hoofd geslingerd door 

 hen die slaven hielden omdat zij daar voordeel uit trokken , — maar 

 de humaniteit zegevierde. 



Een tweede voorbeeld. Waren ze allen wreed uit onkunde of boos- 

 aardigheid de legio rechters , die in vroegere eeuwen aangeklaagden 

 naar de folterkamer verwezen , opdat felle marteling hen de waarheid zou 

 doen spreken? Neen, die rechters waren evenmin als de latere voor- 

 standers en beoefenaars der vivisectie, evenmin als de tegenwoordige 

 vaandragers der wetenschap onkundig of boos. Zij handelden evenals de 

 professoren van onzen tijd naar hun beste weten , maar — zij waren men- 

 schen, alzoo feilbaar, en wat zij naar hun beste weten goed achtten, is 

 door hunne nakomelingen gansch anders begrepen. 



Nog een derde voorbeeld. Onder het thans levende geslacht heerscht 

 groot verschil van meening omtrent het al of niet geoorloofde van de 

 doodstraf, maar vóór- en tegenstanders der capitale rechtspleging zijn het 

 daaromtrent eens , dat geen rechterlijk vonnis het kenmerk van wreedheid 

 mag dragen, dat geene straf eene lichaamsfoltering mag zijn. Maar heeft 

 dit bij uitnemendheid humane beginsel altijd bestaan? Dat de geschie- 

 denis ons antwoorde. Slaan wij bij voorkeur die van ons vaderland op. Zie , 

 daar staat de straf vermeld, welke Balthasar Gerards heeft ondergaan. 

 Let wel : „ Hem werd " — ingevolge rechterlijk vonnnis — „ de rechter- 

 hand tusschen een toesluitend, gloeiend ijzer geschroeid; het vleesch 

 op zes plaatsen met gloeiende tangen uit het lichaam genepen , en hij , 

 levende, voorts van onderen op gevierendeeld, en het hart, ten lijve 

 uitgerukt, in het aangezicht gesmeten" *). 



En als men nogmaals vraagt : Waren ze allen onkundig of boosaardig 

 de rechters , die één , of juister gezegd , die honderden even wreede von- 

 nissen hebben onderteekend, dan luidt wederom het antwoord: Neen, 

 evenmin als de thans levende vivisectors waren zij het een noch het 

 ander; zij handelden naar het licht, naar den geest van hun tijd. Maar 



*) Wagenaar, Vaüerlandsche Geschiedenis verkort, blz. 221. 



