O DE BODEM VAN HET OUDE CAMPANIË. 



Deze stoffen zijn het toch, die ook de hoofdbestanddeelen van onze 

 vette kleigronden uitmaken. Niet onjuist noemden dus de oude Romei- 

 nen hun Campanië Regio felix, en zoo heet ook thans een klein ge- 

 deelte daarvan nog te recht Campagna felice , gelukkig Campanië. 



Dergelijke vulkanische tuffen worden , wanneer zij , met water aan- 

 gemengd, een brijachtige massa kunnen vormen, die later verhardt, 

 dikwijls als cementen gebezigd, zoo als de puzzolane van Puzzuoli en 

 de- onder den naam van tras bekende tuf van Andernach en andere 

 plaatsen in Duitschland. 



In sommige streken van Campanië vindt men in de puimsteentuf 

 een grooten voorraad van zeeschelpen, die wijzen op vulkanische uit- 

 barstingen op den bodem der zee; dit is vooral 't geval in de rondom 

 Napels gelegene Phlegraeische velden. De overeenkomst van de soorten 

 dier schelpen met die, welke tegenwoordig nog in de Middellandsche 

 zee leven, schijnt verder aan te duiden, dat deze Phlegraeische, d. i. 

 brandende velden in 't laatste tijdperk van de geschiedenis onzer aard- 

 korst boven den spiegel der zee zijn opgeheven. Rijzingen toch en ook 

 dalingen van den bodem zijn zeer natuurlijke verschijnselen , welke ook 

 nog in onzen tijd plaats grijpen. Daarover hier uit te weiden ligt 

 echter niet in mijn doel; de lezeressen of lezers, die daaromtrent meer 

 wenschen te weten, verwijs ik naar de in populairen trant geschrevene 

 werkjes over Aardkunde van onzen bekwamen landgenoot Dr. t. c. 

 winklee. 



Tot een vroegere periode behoort de puimsteentuf van de provincie 

 Terra di Lavoro (Terre de labour, akkergrond), die door de rivier de 

 Volturno , waaraan Capua ligt , van de Phlegraeische velden gescheiden 

 wordt. Alleen dit gedeelte van Campanië draagt nog wegens zijn 

 buitengewone vruchtbaarheid den bijnaam van Campagna felice. 



Terwijl thans alleen nog de Vesuvius van tijd tot tijd door zijn ge- 

 weldige uitbarstingen angst en schrik over den ganschen omtrek ver- 

 spreidt, bestonden er vroeger in Campanië verscheidene werkende vul- 

 kanen, zooals blijkt zoowel uit de onderzoekingen van de geognosten, 

 als uit de werken der Romeinsche geschiedschrijvers. Ik acht het niet 

 van belang ontbloot, daaromtrent aan de belangstellende lezers eenige 

 korte mededeelingen te doen. 



Zulke kraters , die in vroegeren tijd werkzaam waren , doch thans 

 uitgewoed hebben, of alleen nog gloeiende gassen en dampen, zooge- 



