72 DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



thans daarin onverminderd blijft, zal van dat oogenblik af den last 

 veel sneller doen draaien in zijn kleineren cirkel. De oorzaak der ge- 

 ringere kracht, die voor eene even snelle ronddraaiing thans noodig 

 zou zijn, is daarin gelegen, dat vooreerst de last in zijne nieuwe 

 positie aan een' zooveel korteren "hefboomsarnr' werkt ten opzichte 

 van het stilstaande staaf-einde , en dat bovendien de omtrek, dien 

 thans de last in denzelfden tijd heeft te doorloopen, evenveel malen 

 korter is. (Men noemt dit het verschil in "traagheidsmoment" dat de 

 last vertoont , al naar de lengte van den straal des cirkels , en wanneer 

 men in ons voorbeeld den straal of afstand tot op de helft had ver- 

 kort, dan zou het ' 'traagheidsmoment", en dus ook de benoodigde 

 kracht, viermaal kleiner zijn geworden). 



Keeren wij nu tot den aardbol terug , dan is het duidelijk , dat deze , 

 ingeval van merkbare afkoeling gedurende den loop der historische 

 tijden , daarbij tegelijk kleiner had moeten worden door samentrekking 

 naar het middelpunt en de omwentelings-as heen. En nu is het duide- 

 lijk, dat alsdan de aarde juist in hetzelfde geval had moeten verkee- 

 ren, als de staaf met haar meer naar binnen verplaatsten last in ons 

 voorbeeld, d. i. dat onder die omstandigheden de aarde sneller had 

 moeten gaan draaien , de dag korter had moeten worden. Zoodat thans 

 de vraag ontstaat: is dit laatste werkelijk het geval geweest? 



Bij eenig nadenken schijnt in den eersten opslag deze vraag onvat- 

 baar voor beantwoording: immers wij kunnen nimmer de zekerheid 

 hebben, dat onze tegenwoordige uurwerken volmaakt in gang over- 

 eenkomen met vroegere. Doch aan de sterrekunde is het, dat wij ge- 

 gevens kunnen ontleenen, die ter opsporing van het bedoelde antwoord 

 dienst kunnen doen. En het middel, dat ons dan hier in staat stelt 

 tot vergelijken tusschen den duur van den dag, voorheen en thans, 

 bestaat in den omloopstijd der maan, waarvan wij nauwkeurige bepa- 

 lingen bezitten, afgeleid uit oude waarnemingen van zonsverduisterin- 

 gen, door hipparchus, den vader der sterrekunde, die omstreeks ander- 

 halve eeuw vóór onze jaartelling leefde. Uit dien berekenden vroegeren 

 omloopstijd, in verband met het bedrag der storende invloeden, heeft 

 men gemeend af te leiden, dat die omloopstijd zoodanig met den 

 tegen wo ordigen overeenkwam , dat daaruit noodzakelijk moest worden 

 besloten tot de nagenoeg absolute gelijkheid van den tegenwoordigen 

 dag aan dien van vóór 20 eeuwen. 



Tengevolge eener fout, die in 1853 in laplace's berekening van de 



