DE INWENDIGE AARDWARMTE. 73 



storingen der maan werd ontdekt door adams , is de bovenstaande be- 

 schouwing in den laatsten tijd eenigszins gewijzigd geworden. Uit de 

 verbetering dier fout vloeit namelijk voort, dat volgens de uitkomsten 

 der waarneming de aarde na verloop eener eeuw in hare aswenteling 

 omstreeks 0,4 tijdseconde achterblijft, met betrekking tot den maans- 

 omloop, wanneer men op het bedrag van alle storingen in dezen 

 laatsten nauwkeurig acht geeft. Delaunay heeft dit bevestigd en in 

 1866 verklaard , dat de eenige oorzaak van dit verschijnsel kan lig- 

 gen in de wrijving van de vloedgolf der zee tegen het vaste aard- 

 oppervlak, door welken tegenstand op den duur de omwenteling der 

 aarde iets vertraagd wordt. Daar door de terugwerking dezer vertra- 

 ging echter ook de omloop der maan zelf weder wordt tegengehouden, 

 bedraagt de volstrekte verlenging van den omwentelingstijd der aarde 

 nog aanzienlijk meer dan zij schijnt , namelijk ongeveer gemiddeld 

 0,0006 tijdseconde per dag, of 22 seconden in eene eeuw. Uit dit 

 bedrag, het resultaat der door adams op delaünay's verklaring ge- 

 gronde en aan thomson medegedeelde berekening, leidt de laatstge- 

 noemde gemakkelijk af, dat bij onderstelde gelijkmatigheid dier ver- 

 traging de aarde vóór 10 millioen eeuwen l ( 7 sneller had moeten 

 draaien dan thans, hetgeen noodzakelijk eene veel grootere afplatting 

 had moeten veroorzaken dan de bestaande. De algeheele vastwording des 

 aardbols moet dus vóór een veel korter tijdvak hebben plaats gehad. 1 

 Intusschen is het om de boven reeds genoemde reden onmogelijk, het 

 bestaan en de grootte der vertraging rechtstreeks aan te wijzen , en 

 derhalve is het thans ondoenlijk geworden, om naar laplace's be- 

 schouwing uit de standvastigheid van den dag het bewijs te putten 

 voor het niet bestaan der afkoeling , ofschoon de geringheid dezer 

 laatste voldoende als gevolgtrekking ligt opgesloten in fouriers theorie. 

 Uit de omstandigheid echter, dat men in plaats van verkorting, deze 

 verlenging van den dag heeft waargenomen, mag men eveneens be- 

 sluiten , dat de afkoeling slechts weinig kan bedragen. Doch het sterkste 

 bewijs hiervoor is het historische , in den geest zooals hierboven is 

 ontwikkeld. Wat voor 't overige de theorie van foürier betreft, hare 

 grondhypothese der steeds toenemende inwendige warmte behoeft nog 

 altijd bevestiging door de ervaring , eene bevestiging "die in de verte 

 nog niet verkregen, en waarschijnlijk nimmer te bereiken is. 



1 Treatise on Nat. Phil. , § 830, en Rede in de Geol. Soc. te Glasgow, 1868. 



