74 DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



Er is nog eene zaak, die met de inwendige temperatuur der aarde 

 in nauw verband staat, nl. het gemiddeld en bijzonder soortelijk ge- 

 wicht der stoffen , waaruit onze planeet bestaat. Men ziet gemakkelijk 

 in, dat dit soortelijk gewicht naar binnen toe veel zal afhangen èn 

 van de daar heerschende temperatuur, èn van den druk, dien de 

 bovenste lagen op het inwendige kunnen uitoefenen. Zelfs heeft men 

 aan den door dezen druk geleverden arbeid eene belangrijke rol willen 

 toekennen als oorzaak der aardbevingen en der warmteverschijnselen 

 in 't inwendige: deze meening heeft echter geen stand kunnen houden, 

 daar de drukking zelve toch een' e ven wichtstoestand bedingt. Ook als 

 oorzaak van hooger soortelijk gewicht wordt de druk der bovenste 

 lagen allicht te hoog geschat ; want de dikte der totale laag neemt 

 wel met de diepte toe, doch aan den anderen kant zou, zelfs indien 

 de geheele massa der aarde uit stoffen van gelijke dichtheid bestond, 

 toch het werkelijke gewicht dier stoffen des te kleiner worden, naar- 

 mate men meer tot het middelpunt naderde. Immers men kan op 

 werktuigkundige gronden gemakkelijk bewijzen, dat de op zekere 

 diepte werkzame aantrekkende massa de bol is, die tot straal heeft 

 den daar plaats vindenden afstand tot het middelpunt. Dit in verband 

 met de NEWTON'sche gravitatie-wet , geeft eene aantrekking , die aan 

 den laatstgenoemden afstand juist evenredig is. Wat nu het soortelijk 

 gewicht der binnenste lagen betreft , newton en huijgens hebben aan- 

 getoond, dat bij een overal gelijkmatig soortelijk gewicht de afplatting 

 der aarde grooter of wel kleiner zou moeten zijn dan zij werkelijk 

 gebleken is. Het soortelijk gewicht der lagen zal daarom aangroeiend 

 moeten zijn met de diepte. Doch tevens volgt uit de regelmatige ver- 

 anderlijkheid der zwaarte op de aarde naar sabine's metingen, dat 

 die toeneming van 't soortelijk gewicht der lagen met de diepte op 

 zeer geregelde wijze plaats moet hebben, laplace en ivory nemen aan, 

 dat de vermeerdering van 't soortelijk gewicht evenredig is aan den 

 vierkantswortel uit den druk der hoogere lagen , en daarmede hebben 

 zij dan — uit het door proeven bepaalde gemiddeld soortelijk gewicht 

 der aarde, nl. 4,76 of 5,48 — of de afplatting, of het soortelijk ge- 

 wicht der bovenkorst berekend en uitkomsten verkregen, die vrij 

 wel overeenstemmen met de ervaring. Echter erkent laplace hierbij 

 uitdrukkelijk , dat de nog niet met zekerheid bekende inwendige tem- 

 peratuur grooten invloed op het soortelijk gewicht der diepere lagen, 

 en dus op de juistheid zijner onderstelling moet hebben. 



