DE INWENDIGE AARDWARMTE. 75 



Omgekeerd zal ook de druk, door het gewicht der bovenste lagen 

 uitgeoefend , van invloed kunnen zijn op den toestand der stoffen in 

 de diepte , ook als de temperatuur daarvan gegeven is. Daar toch het 

 smeltpunt der stoffen verandert met den druk , zal het kunnen zijn , 

 dat de gesmoltene lagen zich eerst op eene grootere diepte bevinden , 

 dan men uit de onderstelde of bekende temperatuur meent te mogen 

 afleiden. Neemt men echter in aanmerking wat hierboven omtrent dien 

 druk is gezegd, dan is het zeker, dat zoodanige afwijking toch betrek- 

 kelijk niet groot zal kunnen zijn. Onze bepalingen omtrent de vermoe- 

 delijke dikte der vaste aardkorst zullen dus vrij groote nauwkeurigheid 

 en waarschijnlijkheid bezitten , — zoodra slechts de wet der tempera- 

 tuur-aangroeiing met voldoende zekerheid door proefnemingen zal zijn 

 vastgesteld. 



En welke zijn dan nu de uitkomsten, die tot dusver het onderzoek 

 naar de aardwarmte heeft aan het licht gebracht? Aanvankelijk heeft 

 men dat onderzoek ingesteld op den weg, die 't meest onmiddellijk 

 open lag: men heeft zich gewend tot de bergwerken, en aldaar 1° de 

 lucht- temperatuur in de mijnen waargenomen; 2° proeven gedaan door 

 middel van in de gesteenten ingegravene thermometers, en 3° den 

 warmtegraad onderzocht van het water, dat zich in de mijnen verza- 

 melt. De lucht- temper at uur der mijnen werd voornamelijk 't eerst waar- 

 genomen te Freiberg, door von trebra en door d'aubüisson, nadat 

 vroeger reeds enkele waarnemingen in de mijnen van Bex waren gedaan 

 door de saussüre. Deze laatste had tot op eene diepte van 220 meters 

 onderzocht en temperaturen gevonden, die ongeveer voor 40 meters 

 eene verhooging van 1° C. geven. Deze waarnemingen werden aan- 

 vankelijk minder opgemerkt. De meer uitvoerige proevenreeksen van 

 d'aubüisson en von trebra bereikten eene diepte van 330 en 438 meters , 

 en geven 37 a 39 meters voor de verhooging met 1° C. Hiermede komen 

 vrij wel overeen de resultaten van lean in Cornwallis , en gedeeltelijk 

 die van cordier, n.1. te Carmaux; daarentegen vertoonen eene aan- 

 merkelijke afwijking de uitkomsten, verkregen door gensanne in de 

 Vogesen, door fantonetti te Pestarena, en door von humboldt in 

 Nieuw-Spanje. 



Dat deze waarnemingen van lucht-temperaturen niet onderling over- 

 eenstemmen, is niet te verwonderen, en zeer terecht heeft men tegen 

 deze methode gewichtige bezwaren ingebracht: immers bij de bepaling 



