DE INWENDIGE AARDWARMTE. 77 



is, na eerst verlaten te zijn geworden, tot op eene diepte van 116 

 meters uitgegraven , en nog was de ij slaag niet doorboord. De gemid- 

 delde jaarlijksche temperatuur van Jakutsk wordt geschat op — 10° C; 

 in den pat vond men deze temperatuur op minder dan 14 meters 

 diepte, terwijl verder de gedane zorgvuldige thermometer-waarnemingen 

 voor eiken graad stijging der temperatuur op eene meerdere diepte 

 schenen te wijzen van ongeveer 26 meters. De dikte der laag van het 

 grondijs hangt voor 't overige grootelijks van plaatselijke invloeden 

 af, en de "isogeothermen", of lijnen van gelijke aardwarmte, loopen 

 dan ook lang niet evenwijdig aan de meteorologische "isothermen". 

 Men heeft voorts evenzeer in het noorden van Amerika eenen ijsbodem 

 gevonden onder de oppervlakte-laag. 



Er zijn vervolgens waarnemingen gedaan door middel van thermo- 

 meters , die in de rotsen zelve der bergwerken waren ingegraven. Hier- 

 onder behooren o. a. sommige der onderzoekingen van von trebra, 

 fox en cordier. De uitkomsten wijken onderling en van de hierboven 

 genoemde aanmerkelijk af, en over het geheel heeft men deze methode 

 slechts weinig in toepassing gebracht. Het een noch het ander behoeft 

 ons te verwonderen , want de gebreken bij deze handelwijs zijn veel 

 grooter dan bij de vorige , vooral wegens het warmtegeleidend ver- 

 mogen der gesteenten, die meestal naar buiten met de lucht en naar 

 binnen met warmere lagen in aanraking zijn. De beide tot hiertoe 

 besprokene methoden hebben bovendien nog dit bezwaar gemeen, dat 

 het hoogst onwaarschijnlijk mag geacht worden , dat bij de door bergen 

 en dalen veelvuldig gebogene aardoppervlakte, zich overal op gelijke 

 diepten daaronder punten zouden bevinden, die een gelijk temperatuur- 

 verschil opleveren, m. a. w. dat eene kromme lijn die zulke punten 

 onder 't aardoppervlak vereenigt, evenwijdig zou loopen aan de lijn , 

 getrokken door telkens loodrecht daarboven liggende plaatsen op de 

 aarde, wier temperaturen een zeker standvastig onderscheid zouden 

 vertoonen met die der gezegde punten. Integendeel is het veeleer aller- 

 waarschijnlijkst , dat in en onder een uitstekend gebergte, van alle 

 kanten in aanraking met de lucht, en veel verder verwijderd van de 

 inwendige warmte , de toeneming der temperatuur veel langzamer 

 moet zijn dan onder een laagland. En toch heeft men bij de proefne- 

 mingen meestal slechts op de loodrechte plaatselijke diepte gelet: 

 trouwens eene betere methode was ook moeilijk te vinden, daar de 

 kennis van den juisten invloed der hoogte ontbreekt. 



