78 DE INWENDIGE AARDWARMTE. 



Eindelijk heeft men in de bergwerken waarnemingen gedaan aan- 

 gaande de temperatuur van het mijnweder. Zoo heeft d'aubuisson reeds 

 te Freiberg de temperatuur van het water op 260 meters diepte z= 

 15° C. en op 300 meters = 16 a 17° C. bepaald. Forbes en fox 

 vonden in Cornwallis, dat het water op 449 meters diepte 26° C. 

 aanwees. Erman en magnüs namen te Eüdersdorff den warmtegraad 

 des waters waar tot op eene diepte van 215 meters en vonden 25 

 meters voor eene toeneming met 1° C. Schmidt onderzocht aldaar tot op 

 286 meters en vond 20 meters voor iederen graad. C. Arago deed 

 te Parijs waarnemingen tot 297 en 400 meters diepte, en vond dat 

 de temperatuur des waters met lo C. stijgt voor eene meerdere diepte 

 van 25 of 30 meters. Meer andere waarnemingen van dezen aard ver- 

 toonen geene groote afwijking van deze uitkomsten, die op zich zelf 

 nog al verschillen van de waarden , welke hierboven opgegeven zijn , 

 en van de hierachter meegedeelde. Intusschen is deze methode hoogst 

 onzeker, wegens de onwaarschijnlijkheid, dat het water in de kanalen 

 der diepte juist evenwijdig aan 't aardoppervlak zou voortloopen. Het 

 komt integendeel waarschijnlijk voor, dat meestal het water uit groo- 

 tere diepten is opgestegen , en dus eene te hooge temperatuur vertoont. 

 Bovendien is eene bron van onnauwkeurigheid hierin gelegen , dat bij 

 stilstand het warmere water naar boven stijgt en het koude bezinkt. 



Hoe gering ook de juistheid zij , die bereikt wordt door middel der 

 gebrekkige methoden, tot hiertoe vermeld, ééne zaak wordt toch reeds 

 door deze uitkomsten onomstootelijk bewezen. Wij bedoelen het feit, 

 dat op eene diepte van enkele tientallen meters zich in de aarde eene 

 laag bevindt, wier temperatuur niet meer wordt gewijzigd door de 

 uitwendige invloeden, en dat van daar af op steeds toenemende diep- 

 ten, temperaturen heersenen, die altijd stijgende zijn, en hare oorzaak 

 kunnen hebben in eene onderaardsche warmtebron. Deze laatste waar- 

 heid schijnt ook nog te worden bevestigd door een eenigszins op zich 

 zelf staand, doch allermerkwaardigst verschijnsel, dit namelijk, dat 

 het ijs der gletschers van onderen af langzamerhand verteerd wordt. 

 In plaats dus, dat door de koude van het gletscherijs gedurende eene 

 menigte van eeuwen, de onderliggende aarde allengs tot op groote 

 diepte zou moeten verstijven, blijkt er integendeel een langzame doch 

 voortdurende warmte-toevoer van beneden naar boven plaats te vinden. 

 Verwant met het hierboven 't laatst genoemde onderzoek van het 

 mijnwater, dienen ook de waarnemingen van de temperatuur der 



